Tại Kỳ họp thứ 4, Quốc hội Khóa XIII, Ngân hàng Nhà nước nhận được chất vấn của đại biểu Quốc hội Phạm Tất Thắng - Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long.
Câu hỏi
1. Thống đốc đã trả lời là Nghị định 24 không bắt buộc người dân phải chuyển đổi vàng miếng nhãn hiệu khác sang SJC, nhưng thực tế người dân đã đổ xô đi chuyển đổi (nhãn khác sang SJC, vàng cong, vênh...) và phần thiệt thuộc về người dân.
Xin Thống đốc cho biết vai trò, trách nhiệm của NHNN trước hiện tượng này.
2. Theo Nghị định 24, NHNN đã độc quyền sản xuất vàng miếng. Tiết c, khoản 3, Điều 16 Nghị định quy định NHNN “thực hiện mua, bán vàng trên thị trường trong nước”. Nhưng tương lai, NHNN là cơ quan quản lý Nhà nước, không thể trực tiếp kinh doanh được, còn nếu lập một Doanh nghiệp Nhà nước thuộc NHNN để kinh doanh thì lại hình thành độc quyền Doanh nghiệp, cái mà ta đang muốn xóa bỏ và khi đó lại có hiện tượng “vừa đá bóng vừa thổi còi”. Giải quyết vấn đề này như thế nào và ở thời điểm nào?
3. Tại lần chất vấn trước, Thống đốc có hứa là sẽ củng cố, nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra để phát hiện được các hiện tượng tiêu cực trong ngành ngân hàng. Sau một năm, xin Thống đốc cho biết qua thanh tra, kiểm tra đã phát hiện ra bao nhiêu vụ việc tiêu cực? Với giá trị bao nhiêu? Và nếu có thì khả năng thu hồi những khoản này như thế nào?
Thống đốc Ngân hàng Nhà nước xin trả lời Đại biểu Phạm Tất Thắng như sau:
1. Về việc chuyển đổi vàng miếng khác sang vàng miếng SJC:
Theo quy định tại Nghị định 24/2012/NĐ-CP, Nhà nước công nhận quyền nắm giữ, mua, bán tất cả các thương hiệu vàng miếng hợp pháp của người dân, không có sự phân biệt đối xử và không hạn chế lưu thông các thương hiệu vàng miếng khác SJC. Nghị định 24 và các quy định khác của pháp luật không có quy định nào bắt buộc phải chuyển đổi các loại vàng miếng khác sang vàng miếng SJC.
Tuy nhiên, thực tế sau khi Nghị định 24 được ban hành, do yếu tố tâm lý muốn nắm giữ vàng miếng có thương hiệu và chất lượng cao, doanh nghiệp kinh doanh vàng, người dân có nhu cầu chuyển đổi vàng miếng khác sang vàng miếng SJC. Đồng thời, một số người dân, doanh nghiệp kinh doanh vàng có vàng miếng SJC cong vênh, móp méo cũng có nhu cầu được gia công lại. Trước tình hình đó, một mặt, NHNN khuyến cáo người dân có các loại vàng miếng khác SJC nên bình tĩnh để tránh thiệt hại không đáng có cần tránh giao dịch mua, bán, chuyển đổi vàng miếng tại các địa chỉ kinh doanh không đáng tin cậy và bị ép giá làm thiệt hại đến quyền lợi; mua vàng miếng tại các địa chỉ có uy tín, chất lượng cao, có hóa đơn, chứng từ và có ghi số series của miếng vàng.
Mặt khác, để đáp ứng nhu cầu chuyển đổi vàng miếng khác SJC sang vàng miếng SJC, gia công lại vàng miếng cong vênh, móp méo của người dân, TCTD và doanh nghiệp, NHNN đã ban hành Quyết định 1623/QĐ-NHNN ngày 23/8/2012 về tổ chức và quản lý sản xuất vàng miếng của NHNN. Trên cơ sở đó, NHNN đã yêu cầu Công ty SJC gia công vàng miếng SJC từ vàng miếng SJC móp méo và vàng miếng thương hiệu khác với mức phí gia công 50.000đ/lượng1; quá trình gia công vàng miếng SJC được thực hiện công khai, minh bạch và diễn ra dưới sự giám sát chặt chẽ của NHNN.
2. Về việc NHNN mua bán vàng miếng trên thị trường:
Vàng miếng không phải là một mặt hàng thiết yếu, không được sử dụng làm phương tiện thanh toán, do vậy, Nghị định 24 được ban hành nhằm mục tiêu tổ chức, sắp xếp lại một cách căn bản thị trường vàng miếng, đảm bảo khả năng điều tiết, nâng cao vai trò quản lý thị trường của Nhà nước ở mức cao nhất thông qua việc giao NHNN: (1) cấp phép đối với hoạt động kinh doanh mua, bán vàng miếng; (2) tổ chức sản xuất vàng miếng và xuất khẩu, nhập khẩu vàng nguyên liệu để sản xuất vàng miếng.
Thực hiện mục tiêu được giao, để quản lý sắp xếp lại thị trường vàng, đảm bảo các quyền hợp pháp của người dân đối với vàng miếng như mua bán, nắm giữ, bảo đảm an toàn thông qua dịch vụ giữ hộ của các TCTD và việc mua, bán vàng miếng được diễn ra trên thị trường có tổ chức, NHNN sẽ khẩn trương tổ chức lại mạng lưới mua, bán vàng miếng thông qua việc cấp phép cho các doanh nghiệp và TCTD đáp ứng đủ các điều kiện thực hiện kinh doanh mua, bán vàng miếng trên thị trường theo quy định tại Nghị định 24 và Thông tư 16/2012/TT-NHNN ngày 25/5/2012.
Dự kiến NHNN sẽ không thành lập doanh nghiệp để tham gia mua bán vàng miếng trên thị trường vàng, không thực hiện hoạt động kinh doanh vàng trên thị trường; NHNN sẽ chỉ tham gia thị trường với vai trò là người mua bán cuối cùng trên thị trường vàng miếng với các tổ chức tín dụng, doanh nghiệp được phép kinh doanh vàng miếng nhằm đảm bảo sự lưu thông của thị trường và tăng Dự trữ Ngoại hối Nhà nước bằng vàng, phù hợp với mục tiêu điều hành chính sách tiền tệ trong từng thời kỳ; NHNN sẽ quy định các điều kiện chặt chẽ để một số tổ chức đáp ứng đủ điều kiện được mua bán vàng miếng với NHNN. Đây là kênh chính để huy động nguồn lực vàng trong nền kinh tế nhằm mục tiêu chuyển hóa nguồn lực vàng, phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh và sự nghiệp phát triển kinh tế của đất nước.
3. Về hiệu quả của công tác thanh tra, kiểm tra:
Trong những năm trước đây, việc thanh tra, kiểm tra các TCTD được tiến hành nhiều, tuy nhiên hiệu quả thanh tra, kiểm tra đạt được chưa cao. Để từng bước khắc phục hạn chế và nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra ngân hàng, năm 2012 NHNN đã đổi mới phương thức thanh tra các TCTD.
NHNN xây dựng và triển khai kế hoạch thanh tra đối với 29 TCTD và 03 chi nhánh ngân hàng nước ngoài theo hướng thanh tra toàn diện pháp nhân TCTD nhằm đánh giá đúng thực trạng tài chính, hoạt động, mức độ an toàn và việc chấp hành quy định pháp luật của các TCTD. Đến nay, đã hoàn thành 21 cuộc thanh tra, đang triển khai 07 cuộc và chuẩn bị thanh tra 01 cuộc. Ngoài ra, NHNN đã hoàn thành thanh tra 338 quỹ tín dụng nhân dân.
Mục tiêu và phương pháp thanh tra của các đoàn thanh tra được thống nhất theo Kế hoạch chung. Các cuộc thanh tra do NHNN Trung ương và NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố có sự chỉ đạo, hướng dẫn thống nhất, chặt chẽ của Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng và có sự phối hợp giữa các đoàn thanh tra ở các TCTD khác nhau. Kết quả các cuộc thanh tra đến nay đạt được như sau:
- Đánh giá được đúng thực trạng tài chính, hoạt động, những tồn tại, yếu kém và rủi ro trọng yếu của các TCTD được thanh tra để làm cơ sở để có biện pháp cơ cấu lại thích hợp.
- Phát hiện và xử lý nghiêm nhiều vụ việc vi phạm pháp luật, kể cả chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra, trong đó, vi phạm chủ yếu tập trung vào vấn đề: Về an toàn hoạt động ngân hàng, đặc biệt là quy định về cấp tín dụng dẫn đến rủi ro và phân loại nợ, trích lập dự phòng rủi ro; Về sở hữu cổ phần, cổ phiếu; Về huy động vốn và lãi suất... Một số TCTD đã được đánh giá là tiềm ẩn nhiều rủi ro gây mất an toàn hoạt động như nợ xấu cao, tập trung đầu tư quá mức vào lĩnh vực rủi ro và quản trị điều hành yếu kém, kinh doanh thua lỗ, thiếu vốn điều lệ, phải được cơ cấu lại kịp thời.
Theo thống kê sơ bộ, trong 9 tháng đầu năm 2012, NHNN đã ra quyết định xử lý vi phạm hành chính đối với 92 TCTD, doanh nghiệp và cá nhân với tổng số tiền xử phạt hơn 4,75 tỷ đồng.
Từ đầu năm đến hết tháng 10/2012, toàn ngành Ngân hàng phát hiện 25 vụ việc vi phạm pháp luật tại 25 đơn vị với số tiền vi phạm: 1.595 tỷ đồng và gần 70 cây vàng (đã thu hồi 606 tỷ triệu đồng); số cán bộ vi phạm: 62 người (bắt tạm giam 15 người; chuyển công tác khác có mức lương thấp hơn 03 người; cách chức 13 người; khiển trách 09 người; cảnh cáo 01 người; kéo dài thời hạn nâng lương 02 người; xử lý kỷ luật hành chính 09 người; đình chỉ công tác 03 người; sa thải 05 người; đang xem xét xử lý 02 người). Hiện nay, NHNN đang chỉ đạo các TCTD tích cực khắc phục sai phạm, thu hồi vốn, tài sản cho ngân hàng và kiểm tra, giám sát chặt chẽ việc thực hiện các kết luận thanh tra.
Ngoài ra, qua thanh tra, kiểm tra, một số bất cập về cơ chế, chính sách đã được phát hiện để có biện pháp sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện kịp thời.
Trên đây là ý kiến trả lời của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước về nội dung chất vấn của Đại biểu Quốc hội Phạm Tất Thắng. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước mong tiếp tục nhận được sự quan tâm của Đại biểu Quốc hội đối với hoạt động ngân hàng.