BẢN TỔNG HỢP THẢO LUẬN TẠI HỘI TRƯỜNG
(Ghi theo băng ghi âm)
Buổi chiều ngày 08/06/2012
Nội dung:
Tiếp tục thảo luận ở hội trường về Đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế.
Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng chủ trì
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân chủ trì điều khiển nội dung
Nguyễn Thị Kim Ngân - Phó chủ tịch Quốc hội
Chiều nay Quốc hội tiếp tục thảo luận về Đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế. Trước hết xin mời đại biểu Ngô Đức Mạnh - tỉnh Bình Thuận phát biểu.
Ngô Đức Mạnh - Bình Thuận
Kính thưa Quốc hội.
Được phép phát biểu ý kiến về Đề án tổng thể tái cơ cấu kinh tế, chúng tôi rất nhất trí với nhiều ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội đã phát biểu và bản đề án này đã được chuẩn bị một cách rất công phu, thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Chính phủ triển khai thực hiện chiến lược phát triển kinh tế, xã hội 2011 - 2020. Đồng thời, chúng tôi cũng ý thức rằng việc thảo luận đề án này tại diễn đàn của Quốc hội hết sức cần thiết, có ý nghĩa quan trọng để tạo sự đồng thuận cao và chia sẻ trách nhiệm giữa Chính phủ và Quốc hội để cùng bàn bạc tìm ra giải pháp thấu đáo cho bài toán tái cơ cấu nền kinh tế của chúng ta.
Tôi nhất trí cao về mục tiêu, quan điểm và hàng loạt biện pháp để chuyển đổi mô hình tăng trưởng của chúng ta và xin được tham gia ý kiến đề xuất làm rõ vấn đề tái cơ cấu kinh tế trong mối quan hệ với Việt Nam đang tích cực tham gia và chủ động hội nhập vào nền kinh tế quốc tế. Tôi cho rằng đây là vấn đề rất lớn, quan trọng không chỉ đối với vấn đề tái cơ cấu kinh tế mà có cả sự phát triển hội nhập bền vững của đất nước chúng ta trước mắt cũng như lâu dài.
Báo cáo với Quốc hội, trên thực tế Việt Nam của chúng ta là thành viên của WTO từ năm 2007, hiện nay đang đàm phán với nhiều Hiệp định thương mại với các đối tác khác. Chúng ta có quan hệ thương mại với hơn 200 nước và vùng, lãnh thổ, thu hút trên 200 tỷ USD đầu tư nước ngoài và hơn 13.000 dự án được cấp phép, là nền kinh tế hướng mạnh vào xuất khẩu với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu bằng 160% GDP, thương mại càng phát triển, rõ ràng chúng ta càng có điều kiện củng cố, tăng cường quan hệ hữu nghị hợp tác với các nước, tăng cường năng lực về mọi mặt của chúng ta.
Thứ hai, tham gia vào nền kinh tế toàn cầu, chúng ta có điều kiện phát huy năng lực cạnh tranh, cải thiện đời sống nhân dân. Trên thực tế, FDI vào Việt Nam đã đóng góp một phần rất quan trọng, chiếm đến 20% GDP trong năm 2010, tạo khoảng hơn 2,3 triệu công ăn việc làm, ổn định đời sống nhân dân, chúng ta đã có điều kiện để hình thành ngành công nghiệp phát triển như lọc hóa dầu, xi măng, điện tử v.v...
Thứ ba, cùng với việc hội nhập và cải thiện môi trường kinh tế, chúng ta có điều kiện để cải thiện chính sách làm cho môi trường kinh doanh của chúng ta thông thoáng hơn.
Từ đó, chúng tôi đề nghị trong bản đề án này phải chú trọng quan tâm đúng mức đến vấn đề hội nhập kinh tế để có giải pháp cụ thể, không chỉ đề ra quan điểm có tính chất phổ quát chung ở trang 2 của bản đề án, cần xác định đây là nhiệm vụ tiền đề để đổi mới và phát triển đất nước.
Theo kiến nghị của chúng tôi, có mấy vấn đề cần được quan tâm và làm rõ như sau:
Thứ nhất, về mặt quan điểm, nhận thức, phải coi mở cửa hội nhập là tiền đề quan trọng để tái cơ cấu kinh tế, từ đó biết cách sử dụng tốt nhân tố này trong việc hiện đại hóa và tái cơ cấu nền kinh tế của ta.
Thứ hai, phải đánh giá sâu sắc hơn nữa những thành công, những khó khăn, thách thức yếu kém của nền kinh tế trong quá trình hội nhập, có những giải pháp đúng đắn, khả thi, vừa tận dụng phát huy lợi thế cạnh tranh của nền kinh tế, vừa hạn chế mức thấp nhất ảnh hưởng tiêu cực, tác động khó lường của cả quá trình hội nhập, bảo đảm và phát triển bền vững của ta.
Trong đề án tái cơ cấu nền kinh tế có nhận định mà tôi cho phải xem lại, chúng ta đã thu hẹp khoảng cách phát triển so với các nền kinh tế khác trong khu vực. Báo cáo Quốc hội, có một thông tin khác từ báo cáo năng lực cạnh tranh toàn cầu 2011-2012 của diễn đàn kinh tế thế giới cho thấy chúng ta ở mức vị trí khiêm tốn là 65/142 quốc gia được khảo sát. Trong vòng 25 năm qua khoảng cách thu nhập của Việt Nam với các nước trung bình ở châu Á ngày một xa. Nói như thế để chúng ta biết người ta nhận rõ nguy cơ tụt hậu kinh tế để không được chủ quan, nóng vội mà cần phải nỗ lực hơn nữa về mọi mặt, phấn đấu thực hiện thành công đề án tái cơ cấu nền kinh tế để không những giải quyết được vấn đề đặt ra trước mắt mà phải tính toán một cách căn cơ, bài bản, lâu dài, gắn quá trình tái cơ cấu nền kinh tế với vấn đề hội nhập kinh tế của chúng ta.
Thứ hai, cần xác định rõ ngành, nghề ưu tiên phát triển trong hội nhập toàn cầu phải có sự phân công lao động quốc tế, không có quốc gia nào có thể làm từ A đến Z, những gì chúng ta có thế mạnh, có khả năng cạnh tranh thì đầu tư, những phần thiếu hụt thì liên kết với các nền kinh tế khác để bù đắp. Đó là những vấn đề chung mà cả 3 lĩnh vực tái cấu trúc cần giải quyết, đặc biệt là khu vực đầu tư công, vì hiện nay đầu tư công chiếm tới 40% tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Trong bản đề án đề ra rất nhiều mục tiêu phát triển các ngành như may mặc, giày da, điện tử.
Với lợi thế nhân công giá rẻ, với việc nhập khẩu hầu hết nguyên liệu đầu vào, thu nhập thấp của người công nhân dệt may. Hiện nay có thể nói lợi thế của ngành dệt may thực chất là một gánh nặng lớn cho xã hội, vì ngành điện tử trình độ công nghệ của chúng ta đã lạc hậu từ 10-20 năm so với khu vực và thế giới. Rõ ràng nếu nóng vội, đặt ra các mục tiêu xa vời, không sát thực tế, hay lựa chọn những ngành, nghề, lĩnh vực còn ở trình độ phát triển thấp thì rõ ràng chúng ta chỉ mới dừng lại ở mong ước thôi. Chúng tôi đề nghị cần rà soát lại một cách kỹ lưỡng việc xác định năng lực sản xuất, cạnh tranh của từng ngành, nghề cụ thể để lựa chọn các ngành ưu tiên phát triển và thứ tự ưu tiên trong các ngành đã được lựa chọn, phù hợp với năng lực và khả năng của chúng ta cũng như xu hướng phát triển để tránh bất ổn và rủi ro trong quá trình thực hiện.
Thứ tư, trong điều kiện hội nhập kinh tế hiện nay chúng ta cần có chính sách ưu tiên, thu hút những doanh nghiệp có công nghệ tiên tiến, nói "không" với các dự án doanh nghiệp gây ô nhiễm môi trường. Bên cạnh việc mở cửa nền kinh tế, cần có những giải pháp hữu hiệu để bảo vệ, phát triển thị trường nội địa rộng lớn của chúng ta với gần 90 triệu dân.
Thứ năm, chúng tôi đồng tình với việc xác định cải cách thể chế là điều quan trọng nhất, chuyển mạnh nhà nước trong vai trò kiến tạo và hỗ trợ phát triển thông qua cơ chế chính sách và các đòn bẩy kinh tế. Nhà nước chỉ làm những gì doanh nghiệp không làm được. Từ đó chúng tôi kiến nghị không chỉ sửa đổi, bổ sung 14 văn bản luật trong bản đề án mà cần phải tính đến sửa đổi những luật như Luật cạnh tranh, Luật sở hữu trí tuệ, Luật đấu thầu nhằm tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh, minh bạch hơn cho sự phát triển của chúng ta.
Về tổ chức thực hiện, chúng tôi nghĩ rằng việc cần làm đầu tiên là tiếp thu đầy đủ ý kiến các vị đại biểu Quốc hội để hoàn chỉnh bản đề án này và làm rõ các chính sách, thứ tự ưu tiên đối với từng nhóm vấn đề. Đề nghị Chính phủ sớm xây dựng chiến lược hội nhập kinh tế quốc tế và chiến lược phát triển, chiến lược đàm phán các Hiệp định thương mại tự do của chúng ta. Các chiến lược này phải xuyên suốt toàn bộ các khâu trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế gắn với Đề án tái cơ cấu nền kinh tế của chúng ta. Xin hết.
Phùng Văn Hùng - Cao Bằng
Kính thưa Quốc hội,
Tôi xin có một số ý kiến góp ý vào Đề án tổng thể tái cơ cấu kinh tế gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng như sau:
Một, sự cần thiết của đề án. Trong suốt 25 năm đổi mới đất nước ta đạt được nhiều thành tựu to lớn không thể phủ nhận được, nhưng chúng ta đang đối mặt với những khó khăn, thử thách vô cùng to lớn, có thể so sánh với tình hình đất nước tại thời điểm năm 1986. Cuộc khủng hoảng năm 1986 là do chúng ta duy trì, níu kéo quá lâu cơ chế quan liêu, bao cấp không còn phù hợp. Còn những khó khăn, thách thức hiện nay có nguyên nhân từ những yếu kém của cơ chế, lỗi của hệ thống không được xử lý kịp thời, tích tụ nhiều năm đến giờ mới bung ra trở nên trầm trọng nếu không được chạy chữa kịp thời tôi e rằng sẽ chuyển sang tình trạng di căn. Hôm nay thảo luận đề án này chính là chúng ta đang lựa chọn phác đồ điều trị để mau chóng phục hồi được sức khỏe của nền kinh tế bị sa sút kể từ năm 2008.
Trong buổi thảo luận sáng nay, nhiều đại biểu đã đánh giá và nhấn mạnh tầm quan trọng của đề án nhưng dường như cách làm của chúng ta đã hạ tầm quan trọng, giảm vị trí và vai trò của đề án này. Chính phủ trình Quốc hội cho ý kiến, chứ Quốc hội không ra nghị quyết. Công tác chỉ đạo giao cho hội đồng quốc gia về năng lực cạnh tranh của phát triển bền vững chứ không thành lập một cơ quan chỉ đạo riêng như nhiều đại biểu Quốc hội mong đợi. Vậy, ai sẽ giám sát Chính phủ trong quá trình thực hiện đề án này.
Hai, về đánh giá thực trạng cải cách là cơ cấu kinh tế của nước ta và nguyên nhân. Cơ bản đề án đã nêu được khó khăn, thách thức to lớn và đưa ra được những giải pháp tương đối toàn diện để giải quyết những nhiệm vụ trước mắt cũng như những nhiệm vụ lâu dài của tái cơ cấu kinh tế, nhưng phần nguyên nhân cần phải được làm rõ hơn Ví dụ, nguyên nhân thứ nhất, báo cáo đưa ra là yếu tố tăng trưởng theo chiều rộng đã đến mức tới hạn. Vậy thế nào là đến mức tới hạn. Phải chăng mô hình tăng trưởng theo chiều rộng có nhiều yếu tố tích cực chúng ta đã khai thác triệt để. Theo tôi hạn chế của chúng ta chính là ở chỗ này. Vì thực chấp rộng hay hẹp đều do con người quyết cả. Trong khi ngân sách có hạn, nhưng chúng ta chi đầu tư tràn lan hàng nghìn dự án dẫn đến thiếu vốn. Nhiều dự án chậm tiến độ, dở dang, không thể hoàn thành đưa vào sử dụng được. Việt Nam là một quốc gia không lớn, nhưng có tới 260 cảng biển, với 9 cảng biển lớn, nhiều cảng không có hàng xếp dỡ. Có tới 21 sân bay, trong đó chỉ có một vài sân bay làm ăn có lãi. Có tới 28 khu kinh tế cửa khẩu, trong đó, nhiều khu cửa khẩu đìu hiu. Còn nhiều dự án, công trình khác đang đắp chiếu để đấy.
Ngoài ra, do trình độ quản lý yếu kém, đặc biệt tại các tập đoàn, tổng công ty nhà nước để thất thoát, lãng phí hàng trăm nghìn tỷ đồng.
Ba, nội dung định hướng tái cơ cấu kinh tế. Tôi đề nghị không nên trộn 3 nội dung tái cơ cấu kinh tế trước mắt mà để lại những nội dung khác quan trọng. Mặc dù tôi đồng ý đó là 3 lĩnh vực cần được tái cơ cấu ngay, không chậm trễ. Chúng ta biết rằng các yếu tố kinh tế có mối liên hệ mật thiết với nhau, tác động qua lại với nhau như một thực thể kinh tế thống nhất, nên tái cơ cấu phải được thực hiện đồng bộ và đồng thời ở tất cả các ngành, các cấp, các lĩnh vực và không thể có sự cắt khúc. Có như vậy mới đảm bảo sự thành công của đề án. Ví dụ như tái cơ cấu đầu tư công bao gồm cả đầu tư công trong nông nghiệp nếu không đồng thời tái cơ cấu ngành nông nghiệp thì làm sao đảm bảo hiệu quả của tái cơ cấu đầu tư công. Mặt khác như báo cáo đã nêu, tái cơ cấu kinh tế không phải là gói cứu trợ nên nó không làm tiêu hao nguồn lực của xã hội, nó chỉ làm cho nguồn lực xã hội được phân bố hợp lý hơn. Do vậy, không có lý do gì chúng ta chỉ tái cơ cấu 3 lĩnh vực ưu tiên trước để những nội dung quan trọng cốt lõi khác về sau. Tôi đề nghị bổ sung những nội dung quan trọng của tái cơ cấu và phân làm hai loại tái cơ cấu ngắn hạn, tái cơ cấu trung và dài hạn.
Tái cơ cấu ngắn hạn từ 3 đến 5 năm phải hoàn thành bao gồm: Tái cơ cấu hệ thống các tổ chức tín dụng mà trọng tâm là các ngân hàng thương mại. Tái cơ cấu đầu tư trọng tâm là đầu tư công. Riêng đối với tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước trọng tâm là các tập đoàn, tổng công ty nhà nước cần phải tổng kết, đánh giá trước khi tiến hành tái cơ cấu vì hiện nay chúng ta đang thực hiện thí điểm không có lý do gì chúng ta chưa tổng kết hoạt động thí điểm mà chúng ta đã tái cơ cấu.
Tái cơ cấu trung hạn và dài hạn sẽ hoàn thành trong khoảng từ 10 đến 20 năm bao gồm: Tái cơ cấu kinh tế vùng, tái cơ cấu nông nghiệp, tái cơ cấu kinh tế biển. Chúng ta đều biết rằng nông nghiệp là một ngành hết sức quan trọng đối với đất nước chúng ta, 70% dân số sống về nghề nông. Sáng nay rất nhiều đại biểu Quốc hội nhấn mạnh cần phải tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Chúng ta đã tiến hành nhiều hoạt động, trong đó có Báo cáo Giám sát tối cao của Quốc hội về đầu tư công cho nông nghiệp, nông dân và nông thôn cũng như quy hoạch đất nông nghiệp trong đó đặc biệt phải giữ cho được 3,8 triệu ha đất trồng lúa.
Tái cơ cấu kinh tế biển, như chúng ta đã biết chiến lược phát triển kinh tế biển của Đảng nêu rõ tới năm 2020 kinh tế biển phải đóng góp trên 20% vào GDP như vậy chúng ta không thể để tái cơ cấu biển lần sau.
Bốn, phần giải pháp, tôi đề nghị bổ sung giải pháp phòng, chống tham nhũng, nếu chúng ta không quyết tâm làm tốt công tác phòng, chống tham nhũng thì đề án này có thay đến mấy cũng không thể vực dậy được nền kinh tế của chúng ta. Tham nhũng, lãng phí như là mối mọt có thể làm cho nền kinh tế của chúng ta kiệt quệ mau chóng, như ngôi nhà gỗ bề ngoài nguyên vẹn đẹp đẽ nhưng bên trong mục ruỗng, khẽ lay sẽ đổ.
Năm, tổ chức thực hiện, tôi đề nghị bổ sung lộ trình thực hiện năm 2015 sẽ tổng kết giai đoạn 1 đánh giá mặt được, mặt chưa được và những vấn đề cần bổ sung và điều chỉnh.
Hai, giao cho bộ chuyên ngành chuẩn bị các đề án thành phần để Quốc hội cho ý kiến vào kỳ họp cuối năm 2012 và trình Thủ tướng phê duyệt.
Ba, thành lập cơ quan, tổ chức tái cơ cấu kinh tế là người đứng đầu, là Thủ tướng hoặc ít nhất là một đồng chí Phó Thủ tướng chịu trách nhiệm. Tôi xin kết thúc phần trình bày của mình. Xin cảm ơn Quốc hội.
Tôn Thị Ngọc Hạnh - Đắk Nông
Kính thưa Quốc hội,
Qua nghiên cứu đề án tổng thể tái cơ cấu của Chính phủ, vì thời gian có hạn tôi xin không nêu đánh giá về ưu điểm của đề án sau khi đã tiếp thu và sửa đổi hoàn chỉnh. Về cơ bản tôi nhất trí nội dung đề án tái cơ cấu hiện nay. Tuy nhiên còn một số vấn đề tôi xin trao đổi như sau:
Vấn đề thứ nhất, nội dung của đề án về cơ bản đã đáp ứng được nội dung nhiệm vụ và giải pháp Nghị quyết 11 của Quốc hội đã thông qua ngày 09.11.2011. Tuy nhiên tôi xin lưu ý nội dung Nghị quyết 11 của Quốc hội là giao cho Chính phủ hoàn thành đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng nâng cao chất lượng hiệu quả và khả năng cạnh tranh. Còn đề án tái cơ cấu của Chính phủ có tiêu đề là theo hướng nâng cao hiệu quả, năng suất và năng lực cạnh tranh, so sánh giữa Nghị quyết 11 của Quốc hội và đề án thì thấy khác nhau 2 thuật ngữ, chất lượng và năng suất. Đọc kỹ đề án tôi thấy nội dung năng suất không thể hiện rõ mà có lẽ là hệ quả của quá trình tái cơ cấu thể hiện ở trang 6. Theo tôi nếu có thể được thì việc nâng cao năng suất nên làm rõ ở các đề án tái cơ cấu bộ phận. Do đó, tôi đề nghị sửa đổi lại tên đề án tổng thể cho đúng với Nghị quyết 11 của Quốc hội, nội dung về vấn đề nâng cao chất lượng là đầy đủ và chính xác.
Vấn đề thứ hai, đề án là một hệ thống kế hoạch cần được thực hiện trong tương lai, do đó trong đề án ngoài việc xây dựng lộ trình thực hiện cần định lượng một số nội dung chủ yếu, điều này rất cần thiết để tổng kết, đánh giá việc thực hiện đề án, ngoài ra yếu tố định lượng còn định hướng các đề án bộ phận. Nếu các giải pháp trong đề án không có định lượng thì đề án chỉ giống như một chương trình hành động mà thôi.
Về giải pháp tái cơ cấu nâng cao hiệu quả của đầu tư nhà nước, đề án có đề cao nội dung xác định danh mục ngành, lĩnh vực ưu tiên đầu tư được thể hiện ở trang 14 gồm có:
Thứ nhất, đề án xác định danh mục ưu tiên đầu tư theo Nghị quyết 13, Hội nghị trung ương 4, Khóa XII về kết cấu hạ tầng.
Thứ hai, phát triển nguồn nhân lực.
Thứ ba, phát triển dịch vụ y tế và phúc lợi xã hội.
Thứ tư, phát triển nông nghiệp, nông thôn.
Thứ năm, nâng cao năng lực quản lý Nhà nước.
Đề án xác định nội dung ưu tiên đầu tư nhưng chỉ nói chung chung, theo tôi cần xác định tỷ trọng đầu tư các lĩnh vực ưu tiên trên để làm rõ ưu tiên như thế nào trong cơ cấu đầu tư. Mặt khác đề án chỉ mới nêu được vai trò, ý nghĩa của các nhóm giải pháp. Tuy nhiên theo tôi đề án cần sơ bộ dự kiến kết quả của việc thực hiện dự án, tôi không nói đến việc đánh giá tác động của các giải pháp. Việc đó cần có nhiều thời gian và nên dành riêng cho các đề án bộ phận. Vì đây là đề án tổng thể nên theo tôi cần phải định hướng các đề án bộ phận bằng việc dự kiến kết quả thực hiện đề án một cách tổng quát, nghĩa là sau khi thực hiện tốt các đề án tái cơ cấu tổng thể này. Nền kinh tế của chúng ta phải đạt được những gì phát triển theo mô hình nào? nguồn lực các thành phần kinh tế nắm giữ bao nhiêu và đóng góp vào GDP nền kinh tế sẽ như thế nào? Được như vậy thì đề án sẽ có tính thuyết phục hơn.
Vấn đề thứ ba, về các giải pháp tái cơ cấu thị trường tài chính, tôi đề nghị được bổ sung thêm vào một giải pháp khác nội dung, tăng cường vai trò trung gian thanh toán của hệ thống ngân hàng, đề án có đề cập gián tiếp đến nội dung thực hiện đề án đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt thông qua việc thực hiện đề án tái cơ cấu hệ thống tài chính của Chính phủ theo Quyết định 254. Nhưng theo tôi, tôi cần nhấn mạnh cụ thể nội dung: tăng cường vai trò trung gian thanh toán của hệ thống ngân hàng trong đề án tái cơ cấu thành một trong những giải pháp riêng nằm trong giải pháp tái cơ cấu thị trường tài chính của đề án này. Bởi vì hiện nay tỷ trọng thanh toán bằng tiền mặt của nền kinh tế, nhất là giữa các bộ phận nhân dân với nhau và với các doanh nghiệp là rất lớn, vừa lãng phí chi phí xã hội, vừa không huy động được vốn lớn dưới dạng tiền mặt đang nằm trong bộ phận nhân dân và cả trong doanh nghiệp, tổ chức thanh toán trong nền kinh tế là chức năng của ngành ngân hàng, nhưng nhiều năm qua chúng ta chưa tổ chức tốt nội dung này. Theo tôi đã đến lúc thực hiện giải pháp này một cách mạnh mẽ để vừa góp phần huy động nguồn lực trong xã hội vừa nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng và nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp.
Vần đề thứ tư, tôi rất đồng tình với giải pháp đề án mà đã xác định sản xuất nông nghiệp và phát triển nông thôn là lĩnh vực ưu tiên trong tái cơ cấu ngành và vùng kinh tế. Ở đây tôi xin nhấn mạnh về đẩy mạnh phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn ở vùng Tây Nguyên. Trọng tâm là phát triển cây công nghiệp dài ngày như cà phê, cao su, điều, tiêu, ngoài các nội dung về phát triển phải quy hoạch, phát triển bền vững đã nêu trong đề án, theo tôi cần nhấn mạnh giải pháp hỗ trợ nông dân nói chung ở các vùng chuyên canh cây công nghiệp Tây Nguyên nói riêng bằng cách thành lập các hợp tác xã kiểu mới, hoạt động thực chất, liên kết chặt chẽ giúp nông dân đủ sức vượt qua những rủi ro của thị trường, có điều kiện hỗ trợ lẫn nhau về khoa học công nghệ.
Bên cạnh đó, trong khi các tổ chức thu mua nông sản xuất khẩu là các doanh nghiệp lớn trong đó không ít doanh nghiệp thuộc sở hữu nhà nước. Việc mua bán nông sản xuất khẩu với nước ngoài được thực hiện bằng các hợp đồng từ đầu vụ. Trên thực tế hiện tượng được mùa mất giá diễn ra thường xuyên hàng năm, làm cho người nông dân bị thiệt hại khi đến mùa vụ thu hoạch, vấn đề này thấy rõ nhất ở ngành cà phê, mặc dù Chính phủ có Quyết định 80 có mô hình liên kết 4 nhà, tuy nhiên, việc thực hiện chưa tốt ở nông thôn và người nông dân luôn là người chịu thiệt thòi.
Do đó, tôi đề nghị trong đề án tái cơ cấu nền kinh tế cần có giải pháp đảm bảo quyền lợi của người nông dân đối với những nông sản, cây công nghiệp dài ngày. Cần có giải pháp thành lập quỹ dự trữ quốc gia và quy định giá sàn thu mua trong đề án tái cơ cấu tổng thể. Tái cơ cấu bộ phận vùng kinh tế ngành nông nghiệp cũng phải có giải pháp này nhưng cần cân nhắc điều kiện đối với từng loại nông sản, cây công nghiệp dài ngày cụ thể. Tôi xin hết ý kiến.
Lê Đình Khanh - Hải Dương
Kính thưa Quốc hội,
Tái cơ cấu kinh tế gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng ở nước ta hiện nay là vấn đề cấp bách nhưng lại khó và không thể nóng vội, bởi vậy chỉ sau mấy tháng chuẩn bị, Chính phủ đã có bản đề án trình ra Quốc hội là một cố gắng lớn. Tôi nhất trí cao với cách đặt vấn đề những mục tiêu, quan điểm, nội dung và định hướng nêu trong đề án. Bởi lẽ những vấn đề đó đã được đề cập trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn năm 2011 - 2020, trong các Nghị quyết, Quyết định của Đảng, Quốc hội và Chính phủ trong những năm gần đây. Nghiên cứu kỹ chúng tôi cảm thấy thiếu những giải pháp lo những đột phá, chưa khai thác hết tiềm năng, lợi thế của đất nước, chưa có những tính toán cụ thể để đảm bảo đề án mang tính khả thi cao. Chẳng hạn như đề án chưa đề cập đến khai thác tiềm năng rất lớn của kinh tế biển.
Điều mà mọi quốc gia có biển đều hướng tới chưa tính toán được tổng chi phí cho tái cơ cấu cả về kinh tế, xã hội, môi trường, an ninh, quốc phòng. Chưa đưa ra nhiều phương án để so sánh, lựa chọn. Theo tôi, đó là hạn chế mà đề án cần khắc phục. Về 12 nhóm giải pháp cũng cần cụ thể hơn. Lựa chọn, chỉ rõ những giải pháp trọng tâm, chi phí ít, hiệu quả cao. Khai thác được tối đa nội lực và tận dụng tốt ngoại lực cả về công tác quản lý tiên tiến, nguồn vốn và công nghệ hiện đại. Ngoài những nhóm giải trong đề án đã nêu, tôi xin nêu lại ý kiến của tôi đã phát biểu trong kỳ họp trước để đề xuất, bổ sung vào đề án, đó là mọi thành bại do yếu tố con người quyết định. Vì vậy, đồng thời với tái cơ cấu nền kinh tế cần nhanh chóng tái cơ cấu bộ máy hành chính, tinh giảm hẳn 1/3 biên chế ở khu vực này, trọng dụng hiền tài, công khai, minh bạch trong công tác tổ chức cán bộ, xây dựng bộ máy quản lý gọn nhẹ, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả.
Hai, tái cơ cấu hệ thống các trường cao đẳng, đại học, đổi mới nâng cao chất lượng giáo dục để đào tạo được đội ngũ trí thức xứng tầm và lực lượng công nhân thực sự lành nghề, có ý thức tự giác cao trong công việc.
Ba, tái cơ cấu lại hệ thống thang bảng lương, bảo đảm tính công bằng, hợp lý. Người lao động được hưởng thụ đãi ngộ thỏa đáng với hiệu quả công việc và trí lực bỏ ra và có cuộc sống khá về tiền lương.
Bốn, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, giữ nghiêm kỷ cương phép nước bịt chặt các kẽ hở dẫn tới xin cho trong đầu tư công, trong thu chi ngân sách, thực hiện có hiệu quả Nghị quyết hội nghị lần thứ 4 Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ XI về một số vấn đề cấp bách trong công tác xây dựng Đảng hiện nay. Cán bộ cấp trên làm gương cho cán bộ cấp dưới. Đảng viên gương mẫu để quần chúng học và theo. Thực hiện nói đi đôi với làm. nghiêm cấm cán bộ và vợ con của họ đi du lịch, đi công tác nước ngoài bằng tiền của doanh nghiệp. Coi đó là một hành vi tham nhũng. Như ở Cộng hòa Liên bang Đức và nhiều nước trên thế giới đã làm. Như vậy, thất thoát, lãng phí sẽ giảm thiểu, tiềm lực vật chất và trí lực của cả dân tộc được khơi thông, đề án sớm thành công, kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng sẽ phát triển nhanh và bền vững. Xin hết.
Hà Huy Thông - Thừa Thiên - Huế
Kính thưa Quốc hội,
Tôi xin bày tỏ sự đồng tình với nhiều điểm trong bản dự thảo đề án của Chính phủ trình. Tôi thấy đây là vấn đề hay, sự nghiệp lớn của đất nước không chỉ người dân, cử tri mà cả dư luận quốc tế cũng rất quan tâm. Dư luận quốc tế quan tâm ở 2 khía cạnh:
Một, họ xem Việt Nam là một nước có tốc độ phát triển kinh tế cao trong 25 năm qua bị ảnh hưởng thế nào bởi cuộc khủng hoảng hiện nay.
Hai, họ xem trong quá trình tái cơ cấu có cơ hội gì mở ra để họ tranh thủ.
Hiện nay trên thế giới có khoảng 150 ngàn tỷ đôla đang chờ để đầu tư.
Tôi xin không nhắc lại những vấn đề các đại biểu đã nêu, tôi xin đưa ra 6 kiến nghị và một số lời giải thích.
Thứ nhất, tôi đề nghị bản đề án cần đặt trong quá trình tái cơ cấu của chúng ta trong bối cảnh kinh tế quốc tế. Về kinh tế quốc tế có nhiều vấn đề nhưng tôi nghĩ có 3 vấn đề quan trọng:
Một, ta nên xem quốc tế trong quá trình chuyển dịch nền kinh tế quốc tế trong suốt 1,3 triệu năm qua như thế nào. Tôi có thể nói ngắn gọn tức là chuyển sang nền kinh tế nông nghiệp cách đây hơn 10 nghìn năm, chuyển sang kinh tế công nghiệp mà đây là lần đầu tiên thế giới sử dụng khái niệm tái cơ cấu kinh tế vào nửa cuối thế kỷ XVIII.
Hai, vào những năm 70 của thế kỷ XX nền kinh tế thế giới chuyển dịch sang nền kinh tế dịch vụ và nền kinh tế tri thức. Tôi nghĩ đây là những yếu tố tác động ảnh hưởng không chỉ đến kinh tế của ta mà còn kinh tế của toàn thế giới.
Ba, hiện nay kinh tế các nước bị ảnh hưởng bởi cuộc khủng hoảng thì họ tái cơ cấu như thế nào, họ chuyển đổi mô hình tăng trưởng ra sao, thành công cũng nhiều, thất bại cũng có. Đặc biệt Hy Lạp chẳng hạn, người ta nói nợ công của Hy Lạp trước hết là cuộc khủng hoảng về thể chế, đó là thể chế thống kê. Năm 2010 trở về trước thể chế này bị coi là đã bị chính trị hóa, đưa ra bóp méo rất nhiều con số về kinh tế, như nợ công, cho nên đến năm 2010 Quốc hội của Hy Lạp đã phải quyết định đưa cơ quan này trở thành cơ quan độc lập và trực thuộc Quốc hội để cung cấp cho cả nước một bức tranh kinh tế của đất nước khách quan hơn, khoa học hơn và phù hợp với tiêu chí của EU.
Chúng tôi nghĩ chúng ta nói gắn tái cơ cấu kinh tế với chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Vậy mô hình tăng trưởng của chúng ta là mô hình gì? Tất nhiên trong bản đề án đã nói rồi, nhưng tôi xin nói thêm trên thế giới có rất nhiều, hàng trăm mô hình tăng trưởng, nhưng có lẽ mô hình tăng trưởng mà nhiều nước nói đến hiện nay nhất là mô hình tăng trưởng bền vững dựa trên năng suất lao động ngày càng cao. Tôi nghĩ đây là một mô hình ta nên tham khảo nghiêm túc để có thể sử dụng. Tôi có đọc tài liệu ngày hôm qua ban tổ chức cung cấp về hội thảo mùa xuân vừa qua của Ủy ban Kinh tế chủ trì, trong đó có một số đại biểu đã phát biểu theo mô hình này và tôi rất nhất trí.
Tôi muốn nói mục đích của tái cơ cấu là gì? Tôi nghĩ tái cơ cấu cũng như cải tổ kinh tế của tất cả các nước đều phải nhằm 2 mục tiêu. Thứ nhất là nâng cao tính cạnh tranh và hiệu quả của nền kinh tế, trong đó có 3 ngành kinh tế chính là nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ. Thứ hai, như tất cả mọi cuộc cải cách kinh tế đều phải nhằm nâng cao mức sống cũng nhân dân.
Đối tượng của tái cơ cấu. Tôi nghĩ các đại biểu nói rất nhiều nhưng ở đây có hai loại đối tượng để tái cơ cấu. Thứ nhất, ta nên tập trung tái cơ cấu 3 ngành là nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ đúng như xu thế chung. Trong này nông nghiệp là quan trọng rồi, nhưng tôi nghĩ nói thêm là chúng ta phải chú trọng nền công nghiệp, bởi vì chúng ta tiến tới năm 2020 trở thành một nước công nghiệp hóa, đồng thời bản chất của quá trình công nghiệp cũng là quá trình có lan tỏa và phục vụ trở lại ngành nông nghiệp, phát triển ngành dịch vụ. Cho nên tất cả các nước đều có chính sách gọi là chính sách công nghiệp, tôi nghĩ chúng ta cũng nên tham khảo vấn đề này.
Đối tượng của tái cơ cấu mà Hội nghị Trung ương 3 đã nêu tôi xin không nói lại.
Vấn đề thứ tư, tác động của quá trình tái cơ cấu, tôi nghĩ vấn đề này cũng đã nêu lên rất nhiều trong quá trình thảo luận, tham khảo. Theo kinh nghiệm của quốc tế tôi nghĩ có 4 tác động quan trọng:
Thứ nhất, tác động đến người dân, tôi nghĩ sẽ có hàng triệu người, nếu không nói hàng chục triệu người bị ảnh hưởng của quá trình tái cơ cấu. Người ta nói rất nhiều là người dân sẽ phải chuyển công ăn việc làm, thất nghiệp, v.v...
Thứ hai, người ta nói bị ảnh hưởng bởi địa lý và không gian, có nghĩa là nền kinh tế đô thị hóa sẽ phát triển, hiện nay chúng ta chỉ có 30% là đô thị, một trong 30 nước có tỷ lệ đô thị thấp nhất trên thế giới. Trong khi đó trên thế giới như Trung Quốc đã vượt 50%, năm 2007 lần đầu tiên cả thế giới cũng trên 50% đô thị hóa.
Thứ ba, bị ảnh hưởng đó là thể chế, tôi không nói thêm, ví dụ như của Hy Lạp tương đối rõ.
Thứ tư, ảnh hưởng của tính cạnh tranh nền kinh tế, 1 trong 2 mục tiêu chính của quá trình cải tổ kinh tế. Nhưng thực tế của thế giới cho thấy không phải nước nào cải tổ kinh tế cũng đều thành công, thành công có, thất bại có nên riêng vấn đề tính cạnh tranh còn tùy.
Thứ năm, biện pháp, thứ nhất chúng tôi nghĩ những biện pháp ta nêu ra trong quá trình tái cơ cấu là rất quan trọng. Bởi vì nó giúp chúng ta vượt qua cuộc khủng hoảng hiện nay, đồng thời nó phục vụ cho sự nghiệp tái cơ cấu, quan trọng nữa nếu chúng ta làm tốt trong quá trình xây dựng các thể chế phù hợp trên tình hình thực tế của nước ta cũng như xu thế của thế giới thì có thể góp phần giảm bởi tác động trong quá trình khủng hoảng, chu kỳ sắp tới có thể trở lại. Không ai có thể nói trước được, chúng tôi nghĩ đã hội nhập kinh tế thế giới chắc chắn chúng ta sẽ bị tác động nữa. Nếu chúng ta thiết chế được những cơ chế phù hợp thì chúng ta sẽ giúp ngăn chặn quá trình này.
Điểm thứ 5, tôi nghĩ không cần nữa bởi vì có nhiều điểm nó cũng đã trùng hợp rồi, ví dụ cơ cấu ngành, phát triển kinh tế tăng trưởng xanh, nhà nước có một đề án riêng về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa như Hội nghị Trung ương đã nêu hay những thể chế Trung ương đã nói.
Cuối cùng, đánh giá kết quả. Tôi nghĩ chúng ta vẫn thường nói rất hay nhưng chúng ta không có đánh giá thì khó nhìn ra được, hơn nữa đây là vấn đề mới. Chúng tôi đề nghị định kỳ Chính phủ có báo cáo Quốc hội hàng năm vào sau quy hoạch 5 năm. Chúng ta nên tham khảo tiêu chuẩn đánh giá về kinh tế của các nước. Tôi xin hết. Xin cảm ơn Quốc hội.
Nguyễn Thanh Hải - Hòa Bình
Kính thưa Quốc hội,
Sau khi nghiên cứu tài liệu cũng như nghe hơn 30 ý kiến phát biểu của các đại biểu phát biểu trước tôi. Về nội dung của bản đề án có thể nhận thấy phạm vi của bản đề án là vô cùng rộng lớn và mang tính tổng thể định hướng khái quát cao, đề án cũng đã được chuẩn bị rất công phu, để bản đề án được hoàn thiện hơn tôi mong Ban soạn thảo cần quan tâm thêm một số vấn đề cụ thể như sau.
Vấn đề thứ nhất, đề nghị Ban soạn thảo cần làm rõ hơn về khái niệm tái cơ cấu, thế nào là tái cấu trúc. Như chúng ta đã biết, bất kỳ một thực thể nào trong xã hội cũng hoạt động và vận hành tuân theo một hệ thống tổ chức nào đó. Hệ thống tổ chức này được xây dựng trên những nguyên tắc và cấu trúc cụ thể, khi vận hành hệ thống sẽ tương tác với môi trường bên ngoài và các hệ thống khác, qua đó sẽ thực hiện các chức năng cũng như nhiệm vụ của mình. Khi hệ thống vận hành không được trơn tru thì sẽ dẫn tới việc thực hiện không đầy đủ các chức năng, nhiệm vụ, có nghĩa hệ thống đó cần phải được sửa sang hay gọi là tái cấu trúc, cơ cấu lại.
Một trường hợp khác nữa cũng cần được quan tâm đó là khi thực hiện tái cấu trúc, mặc dù hệ thống đang hoạt động tốt, vẫn thực hiện được đầy đủ các chức năng và nhiệm vụ của mình, nhưng để có thể đáp ứng được đòi hỏi mới của thời đại, của sự thay đổi môi trường bên ngoài cũng cần phải thực hiện tái cấu trúc. Trường hợp này đòi hỏi một trình độ tái cơ cấu cao hơn. Vậy có thể nhận thấy trước khi tiến hành tái cơ cấu cần phải hiểu rõ hệ thống phải được tái cấu trúc, tái cơ cấu ở một cấp độ nào. Để từ đó có một lộ trình và có những giải pháp cụ thể phù hợp. Trên thực tế cũng có thể thực hiện đồng thời cả hai cấp độ trên trong cùng một lần thực hiện tái cơ cấu vừa để hoàn thành hệ thống cũ cũng như có thể đáp ứng được những yêu cầu của một hệ thống mới.
Về vấn đề thứ hai, tôi góp ý với Ban soạn thảo đó là chuỗi các hoạt động cần thực hiện để tái cơ cấu. Về hoạt động tái cơ cấu sẽ bắt đầu từ đâu và kết thúc như thế nào? thông thường tái cơ cấu một công ty hay một tổ chức thì hoạt động đầu tư phải đánh giá được chính xác hệ thống đó đang vận hành như thế nào và chưa đáp ứng được yêu cầu cũng như chức năng và nhiệm vụ đặt ra ở những khâu nào? sau đó mới thiết kế ý tưởng về hệ thống mới trong tương lai sẽ hoạt động như thế nào? rồi xây dựng một hệ tiêu chí để thiết kế hệ thống mới trên cơ sở tận dụng những yếu tố tích cực của hệ thống hiện tại. Sau khi có hệ tiêu chí rồi mới tiến hành thiết kế chi tiết về hệ thống và bước cuối cùng xây dựng các giải pháp để tiến hành xây dựng một hệ thống mới.
Căn cứ vào chuỗi giá trị hoạt động tái cơ cấu như tôi vừa nêu ở trên, tôi nhận thấy trong đề án ngay từ khâu đánh giá tình hình kinh tế thì đề án đã không thể chỉ để cho có một mình Chính phủ là cơ quan điều hành đánh giá mà cần phải có các tổ chức độc lập đánh giá. Nếu cần thiết cần phải thuê thêm chuyên gia tư vấn từ bên ngoài để đánh giá, nếu khâu đầu tiên đã thực hiện chưa đầy đủ, tôi rất lo ngại về khả năng sẽ ảnh hưởng tới các khâu tiếp theo trong cả quá trình.
Dự thảo đề án đã đưa ra nhóm mục tiêu của nền kinh tế trong giai đoạn 2015, cách thức này không mang lại tính thực tế và khả thi. Trên thực tế thành phần kinh tế nào sẽ nắm chủ đạo trong giai đoạn mới thì vấn đề đó mới thực sự quan trọng. Đây mới là vấn đề mấu chốt của vấn đề tái cơ cấu nền kinh tế lần này. Tại sao tôi lại có thể nói như vậy, tôi có thể phân tích như sau.
Trong giai đoạn phát triển kinh tế vừa qua các Tổng công ty 90 - 91 được coi là lực lượng kinh tế chủ đạo, mô hình kinh tế này và thành phần kinh tế này đã bộc lộ nhiều điểm yếu chưa đạt được kết quả mong muốn như nhiều đại biểu đã phân tích trước, tính hiệu quả còn thấp và đặc biệt việc đóng góp vào GDP chưa cao, gây thiệt hại và lãng phí về nguồn nhân lực cũng như nguồn đầu tư của đất nước. Nếu tiếp tục duy trì mô hình này thì phải cải tổ tổ chức như thế nào, nếu xóa bỏ mô hình này, mô hình Tổng công ty 90, 91 thì mô hình thành phần kinh tế nào sẽ thay thế? Đây là câu hỏi mấu chốt cần trả lời trước khi bàn những vấn đề chi tiết và cụ thể.
Vấn đề thứ ba, tôi đề xuất ở đây mà Ban soạn thảo nên quan tâm là vấn đề sắp xếp ưu tiên khi tiến hành tái cấu trúc, vì nguồn năng lực có hạn cả về tài chính lẫn nguồn lực, đồng thời hệ thống cũ còn nhiều điểm có thể tận dụng được, nên việc tiến hành tái cấu trúc cần được thực hiện theo một trình tự ưu tiên cái nào làm trước, cái nào làm sau, nếu không được thực hiện tốt thì quá trình tái cấu trúc sẽ kéo dài, gây mệt mỏi cho cả hệ thống và có khả năng đi vào ngõ cụt.
Vấn đề thứ tư, tôi mong muốn Ban soạn thảo quan tâm đó là vấn đề rủi ro của quá trình tái cơ cấu chưa được phân tích một cách đầy đủ và rõ nét trong đề án. Đây là một vấn đề rất phụ thuộc và các yếu tố như con người cũng là nhân tố quyết định sự thành công hay không thành công của quá trình tái cấu trúc.
Cuối cùng tôi xin gửi gắm tới Quốc hội một số ý kiến của cử tri Hòa Bình muốn qua tôi gửi tới Quốc hội là:
Thứ nhất, Chính phủ cần mở rộng diện cải cách các doanh nghiệp, không chỉ riêng doanh nghiệp Nhà nước để có thể huy động được tối đa các nguồn lực trong và ngoài nước. Chính phủ cần xây dựng và phê duyệt quy hoạch các ngành, các lĩnh vực trên phạm vi toàn quốc, rà soát lại các quy hoạch hiện có để khắc phục được hiện tượng 63 tỉnh là 63 nền kinh tế manh mún, rời rạc, không liên kết được với nhau như hiện nay. Vấn đề tái cơ cấu nền kinh tế cần phải gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, cần phải đi kèm với cải cách hệ thống, thể chế. Chính phủ cần nghiên cứu hướng tới không quy hoạch hạn điền về đất đai, tránh hiện tượng sử dụng đất manh mún, hiệu quả thấp. Do đó cần giải quyết hài hòa với giải pháp cơ cấu lại đất đai, lao động theo hướng giảm dần, lao động trong lĩnh vực nông nghiệp gắn với quy mô sản xuất lớn. Chính phủ cũng nên xem xét sớm ban hành quy định cụ thể sao cho người chủ sử dụng đất góp vốn sản xuất kinh doanh bằng giá trị quyền sử dụng đất của mình. Cần có cơ chế chính sách đủ mạnh để phát triển công nghiệp phụ trợ và bỏ cơ chế doanh nghiệp nhà nước trực thuộc các bộ, ngành như hiện nay. Xin hết ý kiến.
Mai Thị Ánh Tuyết - An Giang
Kính thưa Quốc hội.
Trước hết tôi đồng tình sự cần thiết phải xây dựng đề án. Để góp phần hoàn thiện đề án, đáp ứng yêu cầu phát triển thì xin có một số ý kiến góp ý như sau:
Thứ nhất, về tái cơ cấu đối với nông nghiệp thì nên khai thác, phát triển tốt nhất lợi thế đất đai, lao động, trình độ kỹ thuật, vốn từng vùng để phát triển sản xuất hàng hóa lớn theo hướng phát triển công nghệ cao, đạt tiêu chuẩn quốc tế.
Về chất lượng và an toàn thực phẩm. Hình thành tổ chức theo hình thức chuỗi liên kết, gắn kết giữa người sản xuất và doanh nghiệp, đảm bảo phát triển hiệu quả và các thành viên trong chuỗi đều mang lại hiệu quả chung. Để đảm bảo phát triển hiệu quả như thế thì đặc biệt cần phải ứng dựng tiến bộ kỹ thuật và tiêu thụ sản phẩm. Hàng hóa liên kết đáp ứng được vấn đề truy xuất nguồn gốc cũng như quảng bá thương hiệu. Với mục tiêu này thì tỉnh An Giang đã thực hiện như mô hình chuỗi lên kết qua hình thức cánh đồng lớn trên sản phẩm lúa. Mô hình thông qua doanh nghiệp của tỉnh là Công ty Bảo vệ thực vật An Giang thực hiện. Mô hình này đã được tổng hợp và được các bộ, ngành cũng như các nhà khoa học, các nhà quản lý đánh giá rất cao và mang lại hiệu quả rất tốt. Đây là mô hình tối ưu gắn kết với người sản xuất và doanh nghiệp đã được người nông dân rất đồng tình vì đã mang lại hiệu quả cao và đặc biệt vấn đề tiêu thụ sản phẩm. Đây là mô hình cần thiết để thực hiện mục tiêu tái cơ cấu ngành kinh tế đối với nông nghiệp. Do đó, để thực hiện tái cơ cấu gắn với mô hình tăng trưởng ngay trong năm 2012 có điều kiện thực hiện trên cơ sở nhân rộng mô hình cánh đồng mẫu lớn đã thực hiện tại tỉnh An Giang. Sau khi quá trình thực hiện đã nhân rộng chuỗi liên kết cánh đồng mẫu lớn, chúng tôi đề xuất một số giải pháp với các bộ, ngành như sau:
Thứ nhất, về kiến nghị Chính phủ hỗ trợ quy hoạch cũng như đầu tư về kinh phí các vùng sản xuất tập trung theo hướng sản xuất hàng hóa lớn có hệ thống bờ bao, cống, hệ thống nội đồng. Đầu tư hoàn chỉnh quy hoạch mạng lưới điện, cũng như đầu tư hệ thống điện trạm bơm phục vụ tưới tiêu. Hỗ trợ một phần kinh phí ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, phần kinh phí còn lại thì vốn doanh nghiệp và người nông dân tham gia.
Đề nghị miễn thuế VAT đối với sản phẩm vật tư nông nghiệp, thức ăn chăn nuôi để giảm chi phí đầu vào sản xuất, khuyến khích nhà máy cung ứng vật tư đầu vào bán trực tiếp cho nông dân và ngư dân để tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiến cận được nguồn vốn.
Đề nghị nhà nước có cơ chế, chính sách cho hưởng lãi suất thấp. Bên cạnh đó nên xem xét lại các chính sách hiện hành đang quy định như chính sách trong Quyết định 63, Quyết định 65 về giảm thất thoát sau thu hoạch.
Hiện nay mặc dù Quyết định 63 đã điều chỉnh qua Quyết định 65 nhưng vấn đề quy định về thiết bị trong nước 60% là điểm nghẽn. Bên cạnh đó các chương trình xây dựng 4 triệu tấn kho theo Quyết định 63 thì quyết định trước đây được hỗ trợ lãi suất là 11,4%. Nhưng sau lộ trình giảm lãi suất thì hiện nay doanh nghiệp có điều chỉnh lãi suất 14,4%. Do đó, các doanh nghiệp rất khó tiếp cận để xây dựng hệ thống kho để thực hiện chuỗi liên kết thông qua mô hình cách đồng mẫu. Vấn đề này đề nghị hệ thống ngân hàng nên xem xét lại. Đồng thời để triển khai chuỗi liên kết không phải đối với mặt hàng lúa mà đối với các sản phẩm khác, đề nghị ngân hàng nên nghiên cứu xây dựng cơ chế tín dụng tay ba giữa nông dân, doanh nghiệp, ngân hàng được đảm bảo bằng hợp đồng tiêu thụ sản phẩm giữa nông dân và doanh nghiệp. Mô hình tín dụng này theo hình thức tín chấp, doanh nghiệp đứng ra vay hộ và đầu tư trực tiếp cho nông dân. Kết thúc hợp đồng doanh nghiệp thu mua sản phẩm và thu tiền từ nông dân để trả lại cho ngân hàng.
Vấn đề thứ hai, về tái cơ cấu lại doanh nghiệp. Đối với hoạt động doanh nghiệp mục đích là xã hội, nhà nước nên nắm giữ cổ phần chi phối là 51% các doanh nghiệp, kể cả đối với Tập đoàn, Tổng công ty nhà nước. Đẩy mạnh quá trình cổ phần hóa đối với phương thức quản trị doanh nghiệp. Đối với An Giang điển hình là doanh nghiệp bảo vệ thực vật An Giang là một doanh nghiệp thực hiện rất tốt về vấn đề đưa tiến bộ kỹ thuật, sản xuất tiêu thụ sản phẩm, đáp ứng yêu cầu của ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại có sự quan tâm của xã hội. Vừa qua, do nguồn vốn của nhà nước tại công ty thực vật An Giang do SCIC là đại diện rất thấp dẫn đến không có quyền quyết định những phương án triển khai kinh doanh chiến lược đề ra, các cổ đông còn lại gây sức ép đến công ty sớm niêm yết trên sàn chứng khoán với mục đích thoái vốn bán doanh nghiệp để tối đa hóa lợi nhuận, không quan tâm đến mục đích, định hướng, chiến lược sản xuất thu mua lúa gạo. Do đó, để có điều kiện thực hiện mục tiêu chính trị về nhân rộng chuỗi liên kết cánh đồng lớn, đề nghị Chính phủ tăng tỷ lệ vốn nhà nước từ 26,12% hiện lên 51% tổng số cổ phần.
Vấn đề thứ hai, chuyển cho tỉnh An Giang quản lý công ty bảo vệ thực vật An Giang để thực hiện mục tiêu chính trị của nhà nước và của tỉnh về tái cơ cấu nền kinh tế cũng như vấn đề phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn.
Vấn đề thứ ba, vấn đề về tổ chức thực hiện, đề nghị các luật ban hành thực hiện tính khả thi của đề án cần phải triển khai kịp thời, do đó chúng ta biết rằng các bộ, ngành chủ trì soạn thảo phải sớm hoàn thành đáp ứng yêu cầu trong quá trình tái cơ cấu, đặc biệt là Luật đất đai (sửa đổi). Đây là điểm nghẽn nếu không ban hành kịp thời thì đề án cũng khó triển khai thực hiện có hiệu quả. Điển hình nhân rộng mô hình chuỗi liên kết trên cá tra tỉnh An Giang hiện nay đang triển khai mô hình chuỗi liên kết này và tiến hành nhân rộng, nhưng giá đất nuôi trồng thủy sản hiện nay đầu tư trên 10 lần so với đất nông nghiệp, Luật đất đai hiện nay không phân biệt hai loại đất thủy sản và đất nông nghiệp, từ đó thế chấp vay không đáp ứng được yêu cầu mở rộng sản xuất của các doanh nghiệp. Bên cạnh đó tiến trình tái cơ cấu nền kinh tế sẽ thực hiện thu hẹp một số ngành, vùng, đối tượng nhưng sẽ mở rộng phát triển một số ngành, vùng đối tượng có tiềm năng. Điều đó gây mâu thuẫn nhiều giữa các đối tượng, qua đó tiến trình va chạm và có nhiều tổ chức, cá nhân liên quan sẽ bị xung đột lớn, do đó tổ chức hình thành điều hành vấn đề phải có sự quyết liệt và công bằng.
Vừa qua, đề án giao cho Hội đồng quốc gia về năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững chỉ đạo phối hợp với bộ, ngành thực hiện vấn đề này. Tổ chức này cần phải đáp ứng được yêu cầu đặt ra và trong đề án cần phân định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành và địa phương để đảm bảo vấn đề giám sát và kiểm tra mô hình. Tôi xin hết ý kiến.
Phan Văn Quý - Nghệ An
Kính thưa Quốc hội,
Tôi nhất trí với đề án tái cơ cấu kinh tế gắn với mô hình chuyển đổi tăng trưởng theo hướng nâng cao năng lực hiệu quả năng suất và năng lực cạnh tranh do Chính phủ đưa ra và ý kiến của Ủy ban kinh tế. Trong 3 lĩnh vực ưu tiên: tái cơ cấu tài chính trọng tâm là tái cơ cấu ngân hàng thương mại và tổ chức tài chính; tái cơ cấu đầu tư trọng tâm là đầu tư công; tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước trọng tâm là các tập đoàn, tổng công ty nhà nước. Tôi xin đề cập đến vấn đề tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước trong lĩnh vực phát triển kinh tế biển, tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước cần có ban kiểm soát độc lập và thực quyền:
Một, tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước trong lĩnh vực phát triển kinh tế biển, như chúng ta đã biết, nước ta là một quốc gia biển, biển của nước ta chứa đựng nhiều nguồn tài nguyên phong phú và đa dạng, cho phép chúng ta phát triển nhiều lĩnh vực về kinh tế biển quan trọng. Tại Nghị quyết 09 ngày 09/02/2007 của Ban chấp hành Trung ương Khóa X về chiến lược biển Việt Nam đã xác định đến năm 2020 phấn đấu đưa nước ta thành quốc gia mạnh về biển, làm giàu về biển, góp phần quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, làm đất nước ta giàu mạnh, trong đó xây dựng và phát triển toàn diện các lĩnh vực, phấn đấu năm 2020 kinh tế biển và ven biển đóng góp 53 - 55% tổng thu nhập GDP của cả nước. Tuy là một quốc gia biển song đến nay chúng ta vẫn chưa thực sự dựa vào biển để phát triển đúng tiềm năng và thế mạnh. Theo đánh giá của một số chuyên gia, năng lực khai thác biển của Việt Nam chỉ bằng 1/7 so với Hàn Quốc, 1/94 so với Nhật Bản, trong khi Việt Nam có nhiều thuận lợi trong việc phát triển kinh tế biển. Những năm qua phát triển kinh tế biển bộc lộ một số mặt yếu kém, thiếu chiến lược phát triển tổng thể và liên kết chặt chẽ giữa các vùng, các ngành kinh tế, an ninh, quốc phòng. Đặc biệt một vài doanh nghiệp được giao làm nhiệm vụ khai thác kinh tế biển đã bộc lộ nhiều yếu kém, dẫn đến thất thoát tài sản của Nhà nước, giảm năng lực cạnh tranh. Từ mô hình thành công của Tập đoàn viễn thông quân đội Viettel, tôi nghĩ nhiều mô hình này được áp dụng bằng cách san sẻ một phần nhiệm vụ của Vinashin cho các đơn vị đóng tàu quân đội, việc quản lý sẽ chặt chẽ hơn, các sản phẩm sẽ đáp ứng được yêu cầu của việc khai thác kinh tế biển.
Do vậy, nên tập trung nguồn lực cho các đơn vị đóng tàu quân đội để họ xây dựng và phát triển thành những đơn vị đóng tàu từng bước hiện đại để phục vụ cho việc khai thác và bảo vệ nguồn tài nguyên biển đảo. Đồng thời để đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế biển bền vững, theo tôi cần có cơ chế phối hợp liên ngành trong quản lý biển. Ngoài ra chúng ta liên doanh với các tập đoàn nước ngoài để tận dụng nguồn lực và công nghệ tiên tiến và hiện đại. Có như vậy mục tiêu Việt Nam phải là một quốc gia mạnh về biển, giàu lên từ biển vào năm 2020 mới có khả năng thành hiện thực.
Hai, tại cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước cần phải có ban kiểm soát độc lập và thực quyền. Theo qui định hiện nay, ban kiểm soát các doanh nghiệp Nhà nước chủ yếu là tập đoàn và tổng công ty do hội đồng thành viên thành lập, trưởng ban kiểm soát là thành viên hội đồng thành viên được hội đồng thành viên phân công làm nhiệm vụ. Các thành viên của ban kiểm soát do hội đồng thành viên lựa chọn, bổ nhiệm, miễn nhiệm. Ban kiểm soát hoạt động theo quy chế của hội đồng thành viên ban hành. Ban kiểm soát không được tiết lộ kết quả kiểm tra, giám sát khi chưa được phép của Hội đồng thành viên. Những quy định trên đây cho thấy Ban kiểm soát là đơn vị giúp việc cho Hội đồng thành viên, chịu sự chi phối của Hội đồng thành viên hơn là một đơn vị hoạt động độc lập có quyền thực lực, có quyền thực quyền. Đây cũng là một trong những nguyên nhân để lý giải vì sao một số doanh nghiệp nhà nước thua lỗ, tham nhũng, vi phạm pháp luật nhiều năm vẫn không bị phát hiện dẫn đến thiệt hại nghiêm trọng cho nền kinh tế. Vì vậy, việc quy định chức năng, nhiệm vụ quyền hạn của Ban kiểm soát trong doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt là tập đoàn và tổng công ty đảm bảo là một đơn vị độc lập, thực quyền có ý nghĩa quan trọng giúp cho tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước được triển khai triệt để, lâu dài, doanh nghiệp nhà nước sẽ không bị lặp lại vết xe đổ của mình sau khi tái cơ cấu. Tôi xin hết ý kiến. Xin cảm ơn Quốc hội.
Nguyễn Cao Phúc - Quảng Ngãi
Kính thưa Quốc hội,
Kính thưa Chủ tọa phiên họp,
Tôi nhận thức rằng tái cấu trúc kinh tế là một việc làm rất quan trọng của một quốc gia nhằm nâng cao hiệu quả, phân bổ các nguồn lực để nâng cao năng suất chất lượng và hiệu quả sự cạnh tranh của nền kinh tế, đảm bảo phát triển bền vững, hướng đến khai thác tối đa các lợi ích trên thị trường quốc tế. Đối với nước ta, trong thời gian vừa qua tăng trưởng theo chiều rộng chủ yếu dựa vào vốn lao động và khai thác tài nguyên thiên nhiên đã phát huy tích cực và đạt được những thành tựu nhất định trong giai đoạn đầu của thời kỳ đổi mới. Việc duy trì mô hình này quá lâu đã làm cho những yếu kém nội tại của nền kinh tế kết tụ và bộc phát nhiều tiêu cực. Trong những năm gần đây kinh tế vĩ mô luôn bất ổn, tăng trưởng kinh tế liên tục giảm từ 8% năm 2006 xuống còn 5,89% năm 2011, nợ công tăng từ 30% GDP năm 2006 lên 54,6% năm 2011, đặc biệt giá trị gia tăng quốc gia chưa được cải thiện nhiều, năng suất lao động chỉ bằng 52% Trung Quốc, 14% Singgapore và 9% của Mỹ, vì vậy Chính phủ đưa ra đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và tăng khả năng cạnh tranh trong điều kiện cụ thể của đất nước ta hiện nay là rất phù hợp và đây là vấn đề bức thiết cần phải tập trung bàn bạc, tìm giải pháp tối ưu, tạo sự đồng thuận cao trong tổ chức thực hiện. Qua nghiên cứu tôi cơ bản thống nhất với đề án của Chính phủ và báo cáo của Ủy ban Kinh tế và đánh giá cao trong một thời gian ngắn các cơ quan đã hoàn thiện đề án với chất lượng khá cao, điều này thể hiện trách nhiệm và quyết tâm của Chính phủ trong việc tái cơ cấu nền kinh tế. Qua đây tôi cũng xin tham gia một số vấn đề mà bản thân quan tâm cũng như thể hiện quan điểm của mình, cụ thể như sau:
Vấn đề thứ nhất, đề án tổng thể mang tính khái quát cao, các mục tiêu, quan điểm, nội dung mang tính chất định hướng và dàn trải. Tôi đề nghị cơ quan soạn thảo cần nêu cụ thể hơn về cơ cấu kinh tế vùng, gắn với quy hoạch kinh tế chung của đất nước trên cơ sở phát huy lợi thế của từng vùng để tạo sự lan tỏa, hỗ trợ nhau cùng phát triển. Cần khẳng định khoa học công nghệ và nguồn nhân lực là nhân tố quan trọng trong tái cơ cấu nền kinh tế. Đồng thời đề án cũng cần đưa ra cụ thể các thứ tự ưu tiên, từng lĩnh vực đột phá, mũi nhọn của từng ngành để có cơ sở tập trung nguồn lực thực hiện và đây cũng là định hướng để xây dựng các đề án thành phần. Đề án có phạm vi điều chỉnh tất cả các lĩnh vực kinh tế của đất nước, tác động đến các thành phần trong xã hội liên quan đến việc phân bổ ngân sách, thời gian triển khai gần 20 năm. Vì vậy, Quốc hội cần có nghị quyết về đề án tổng thể này, đồng thời việc xây dựng các đề án thành phần cũng cần được cân nhắc và chuẩn bị chu đáo, có tầm nhìn chiến lược, với sự tham gia của các Ủy ban của Quốc hội để tranh thủ trí tuệ của tập thể và phải được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến để làm cơ sở thực hiện các bước tiếp theo.
Vấn đề thứ hai, về nội dung định hướng tái cấu trúc của ngành nông nghiệp. Trong giai đoạn hiện nay, khi tài nguyên trên đất liền cạn kiệt thì phát triển kinh tế biển là mục tiêu mà tất cả các quốc gia đều tập trung hướng đến nhằm khai thác tài nguyên vốn dồi dào và đa dạng của đại dương. Đồng thời phát triển kinh tế biển gắn với việc khẳng định chủ quyền về biển đảo, nhất là gần đây các nước đang gia tăng các hoạt động kinh tế cũng như sự hiện diện của mình trên Biển Đông. Nhưng trong đề án tổng thể thì nội dung định hướng tái cơ cấu của ngành nông nghiệp chưa quan tâm nhiều đến thủy sản và kinh tế biển. Tôi đề nghị đề án cần khẳng định đây là một nội dung trọng tâm mà trong tái cấu trúc ngành nông nghiệp, hướng đến gắn với nó là việc phát triển các đội tàu đánh bắt thủy sản tương xứng với các nước trong khu vực. Tổ chức nuôi, trồng thủy sản ở biển xa. Khai thác tài nguyên, khoáng sản và hoạt động kinh tế khác gắn với các lợi thế và tài nguyên thiên nhiên của biển đảo để làm cơ sở cho Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn và các bộ, ngành liên quan điều chỉnh về quy hoạch ngành của mình đồng thời bố trí nguồn lực thích đáng để thực thi.
Vấn đề thứ ba, đối với tái cấu trúc doanh nghiệp. Nội dung này tôi cơ bản tán thành với đề án và thấy cần phải khẩn trương làm ngay. Nhưng tôi còn băn khoăn về việc thoái vốn của các tập đoàn, tổng công ty. Theo thống kê chưa đầy đủ, về đầu tư ngoài ngành của các doanh nghiệp, các tập đoàn kinh tế thì chỉ tính riêng 21 tập đoàn, tổng công ty và ngân hàng đầu tư ra ngoài ngành khoảng 20 nghìn tỷ đồng. Trong đó, có tới 13 doanh nghiệp đầu tư vào các lĩnh vực được xem là tiềm ẩn rủi ro, dễ mất an toàn vốn, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm với số vốn lên đến 10.700 tỷ đồng. 13 doanh nghiệp khác đầu tư vào lĩnh vực chứng khoán với tổng số vốn lên 1.300 tỷ đồng. Các doanh nghiệp đầu tư vào bất động sản, khu công nghiệp, xây lắp với tổng vốn hơn 3.754 tỷ đồng.
Việc tái cấu trúc doanh nghiệp thì cần phải thoái vốn từ các lĩnh vực này để phục vụ cho nhiệm vụ chính của doanh nghiệp, nhưng với mức vốn đầu tư ngoài ngành quá lớn, lên đến 20 nghìn tỷ đồng cộng với sức khỏe của doanh nghiệp như hiện nay thì bán cho ai và làm sao bán hết. Mặt khác, nhiều công trình đầu tư ngoài ngành còn dở dang thì cũng không thể bán được.
Nếu nóng vội, không quản lý chặt chẽ thì việc thoái vốn sẽ dẫn đến thất thoát ngân sách của Nhà nước. Vì vậy theo tôi, việc thoái vốn của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước có thể không thu hồi đầy đủ vốn cho Nhà nước, nhưng cần phải có đề án, lộ trình cụ thể. Cần phải được các cơ quan có thẩm quyền, thẩm tra, giám sát, đảm bảo công khai minh bạch để hạn chế tối đa thất thoát của ngân sách nhà nước.
Vấn đề thứ tư, đề án không đưa ra nguồn lực để tái cơ cấu nền kinh tế nhưng với quy mô của đề án thì nguồn lực rất lớn trong giai đoạn hiện nay khi ngân sách còn khó khăn thì vấn đề thu hút các dòng vốn đầu tư nước ngoài, các thành phần kinh tế ngoài nhà nước để đầu tư sản xuất kinh doanh theo các ngành nghề và mục tiêu mà đề án tái cơ cấu hướng đến là một giải pháp tối ưu và khôn ngoan nhất. Trong thời gian vừa qua, chúng ta đã mở ra quá nhiều khu kinh tế, các khu công nghiệp đầu tư dàn trải, manh mún, không hoàn thiện nên không thu hút được các nhà đầu tư. Vì vậy, trong tái cơ cấu đầu tư công chúng ta cần tập trung rà soát sắp xếp lại các khu kinh tế, các khu công nghiệp một cách quyết liệt, chỉ để lại các khu có hiệu quả có lợi thế cạnh tranh cao, trên cơ sở đó ưu tiên bố trí nguồn lực đầu tư công để tập trung hoàn thiện cơ sở hạ tầng, nhất là các khu kinh tế ven biển để đón các nhà đầu tư. Có như vậy chúng ta mới tranh thủ được nguồn lực của các nhà đầu tư trong và ngoài nước cùng với Việt Nam tái cơ cấu nền kinh tế, tiếp cận khoa học kỹ thuật và công nghệ tiên tiến, giải quyết lao động việc làm, tạo ra nguồn thu ngân sách để có nguồn đầu tư vào các lĩnh vực khác. Tôi xin hết, xin cảm ơn Quốc hội.
Bùi Văn Phương (Bùi Việt Phương) - Ninh Bình
Kính thưa Quốc hội,
Tôi xin đi thẳng vào phát biểu ý kiến, không nêu lại ý kiến mà các đại biểu trước đã phát biểu. Tôi cho rằng tái cơ cấu nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, đây là vấn đề rất lớn hệ trọng của đất nước, phải được chuẩn bị công phu, thận trọng, có thời gian, có lộ trình và bước đi thích hợp. Nếu việc tiến hành này giản đơn, nóng vội, có thể chúng ta phải trả giá rất đắt. Vì vậy, việc tái cơ cấu nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, đây là vấn đề hệ trọng của đất nước phải được đưa ra Quốc hội bàn và quyết định với những con số cụ thể.
Thứ hai, về đề án trình bày. Tôi rất chia sẻ với bộ phận chuẩn bị bởi vì đây là vấn đề lớn và cũng là vấn đề khó, thời gian chuẩn bị ngắn nhưng Ban soạn thảo đã chuẩn bị được đề án như thế này, tôi thấy đây là một sự cố gắng rất lớn. Theo tôi, mục tiêu quan điểm, giải pháp và những định hướng phát triển đã được nêu trong các nghị quyết của Đảng, Nghị quyết đại hội XI và chiến lược phát triển kinh tế xã hội đến năm 2020, những vấn đề này đã được nêu rất rõ. Nghị quyết của Đảng đã chỉ ra phải làm gì, 3 vấn đề trọng tâm nghị quyết đã đặt vấn đề đó là tái cơ cấu đầu tư trọng tâm là đầu tư công, tái cơ cấu thị trường tài chính trọng tâm là các ngân hàng thương mại, tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước trọng tâm là các tập đoàn và tổng công ty, tôi cho làm gì nghị quyết của Đảng cũng đã được xác định.
Tôi nghĩ đề án này phải chỉ ra được 3 nội dung lớn là tái cơ cấu đầu tư, tái cơ cấu thị trường tài chính và tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, đề án phải chỉ ra được những việc phải làm để thực hiện tái cơ cấu 3 nội dung này, cụ thể là những việc gì. Từ việc xác định những việc phải làm để tái cơ cấu 3 nội dung lớn này tương thích với nó mới đề xuất ra được hệ thống chính sách giải pháp cần có để tái cơ cấu, Quốc hội phải tính toán để ban hành. Tương tự như vậy phải xác định rõ được những việc cụ thể phải tiến hành tái cơ cấu, chúng ta mới dự tính được nguồn lực cần phải có để tiến hành tái cơ cấu. Đồng thời đề án cũng phải xác định lộ trình, thời gian thực hiện, thứ tự thực hiện các công việc, việc nào phải triển khai đầu tiên để tiền đề thực hiện các bước tiếp theo, việc nào thực hiện sau và những việc phải thực hiện đồng thời trong suốt cả quá trình tái cơ cấu.
Vấn đề tiếp theo, chúng tôi xin được quan tâm là để thực hiện nội dung lớn này cũng phải có một cơ quan được thay mặt Quốc hội để theo dõi, chỉ đạo việc triển khai thực hiện nội dung này. Cần phải có một cơ quan độc lập để giúp Quốc hội trên tinh thần đã được Quốc hội quyết định, giúp cho Đảng, Chính phủ và nhà nước để chỉ đạo triển khai thực hiện nội dung tái cơ cấu.
Vấn đề thứ tư, chúng tôi xin được tham gia về phạm vi triển khai tái cơ cấu như thế nào, từ sáng tới giờ tôi thấy các đại biểu phát biểu rất nhiều, nhưng nếu theo như định nghĩa về tái cơ cấu là chúng ta chuyển những nguồn lực ở những nơi không phát huy được sang nơi có thể phát huy tốt. Như vậy, đặt ra là phạm vi của tái cơ cấu này chúng ta chỉ tập trung giải quyết những vấn đề hiện nay không phát huy được, nếu đặt ra phạm vi quá rộng, nội dung nào cũng đặt vấn đề tôi e quá lớn, bị phân tán nguồn lực, cuối cùng việc gì cũng làm dang dở.
Theo tôi, những nội dung hiện nay nền kinh tế đang phát triển ổn định, dự báo trong tương lai trong thời gian tới vẫn phát triển ổn định, vẫn có thị trường và phát triển tốt chúng ta tiếp tục duy trì, không đặt vấn đề ở đây. Chúng ta chỉ tập trung đặt vấn đề ở những chỗ nào hiện nay đang là điểm nghẽn, đang dừng lại không phát triển nữa, nếu không giải quyết được nền kinh tế sẽ hết sức khó khăn. Tránh tình trạng đưa ra quá nhiều, nhà nhà, ngành ngành, người người, chỗ nào cũng nói tái cơ cấu thì bị phân tán.
Cuối cùng, theo ý kiến của một số đồng chí chuyên môn và bộ phận soạn thảo nói việc tái cơ cấu này không tốn kém gì về mặt nguồn lực, khác với ý kiến của rất nhiều vị đại biểu Quốc hội, đây là việc dứt khoát phải có chi phí. Theo bản giải trình có nói tái cơ cấu không phải là gói cứu trợ nên cũng không mất gì về mặt chi phí, theo bộ phận dự thảo nói tái cơ cấu này vấn đề quan trọng là nhà nước chủ yếu xây dựng, hoàn thiện chính sách thể chế, tạo hệ thống đòn bẩy, theo tinh thần đó định hướng được mục tiêu, giải pháp, các gia đình, các doanh nghiệp tự tiến hành tái cơ cấu, nếu có mất chi phí, gia đình và doanh nghiệp mất chi phí chứ Nhà nước không mất gì ở đây. Còn các cơ quan, lãnh đạo, chỉ đạo triển khai việc này đương nhiên là người Nhà nước ăn lương rồi phải làm và chi phí gì cũng có trong kế hoạch ngân sách được phân bổ hàng năm, như vậy việc tái cơ cấu cũng không mất gì chi phí đáng kể. Chúng tôi thì suy nghĩ khác, dứt khoát tái cơ cấu phải có chi phí. Tôi chỉ cần đơn cử chúng ta đánh giá nền kinh tế của chúng ta chủ yếu do công nghệ cũ, ô nhiễm môi trường, chi phí tiêu hao điện, nhiên liệu rất lớn và sức cạnh tranh sản phẩm không có. Bây giờ thay đổi cái này chắc chắn không thể nói là bán nhà máy cũ đi để thêm tiền mua nhà máy mới, có công nghệ mới, như vậy dứt khoát phải có một nguồn kinh phí lớn để thay đổi công nghệ. Nếu đối với tư nhân chắc chắn Nhà nước cũng có chính sách hỗ trợ để tư nhân thay đổi công nghệ. Tôi chỉ cần đưa ví dụ như thế sẽ thấy tái cơ cấu không thể nói là không mất chi phí và những vấn đề xã hội đi theo chắc chắn cũng đặt ra khi doanh nghiệp khó khăn. Tôi xin hết ý kiến, xin cảm ơn Quốc hội.
Huỳnh Thành - Gia Lai
Kính thưa Quốc hội,
Tôi cơ bản nhất trí với báo cáo của Chính phủ về đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế. Ở đây tôi xin trực tiếp tham gia vào một số vấn đề:
Thứ nhất, về tư duy, từ Đại hội VI chúng ta đổi mới tư duy về kinh tế và cho đến nay thấy cần đặt lại vấn đề phải tiếp tục đổi mới về tư duy kinh tế. Tức là chúng ta phải nhận định rõ hơn, cụ thể hơn về nền kinh tế thị trường, về nền kinh tế Nhà nước, về doanh nghiệp Nhà nước v.v... Hiện nay trên các phương tiện thông tin đại chúng có một việc dư luận dễ nhầm lẫn, đó là giữa kinh tế Nhà nước và doanh nghiệp Nhà nước. Thực chất là kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo chứ không phải là doanh nghiệp Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, các đồng chí thấy rằng ở các phương tiện thông tin đại chúng dễ làm cho dư luận hiểu lầm.
Thứ hai, tôi thấy vẫn có ý kiến cho rằng doanh nghiệp Nhà nước giữ vai trò điều tiết kinh tế vĩ mô. Theo tôi nhận định ý này chưa phải. Thực chất điều tiết kinh tế vĩ mô phải do các công cụ mà liên quan đến các chính sách về tài chính tiền tệ, chính sách cơ cấu v.v... vì vậy tôi nghĩ rằng cũng phải nhận định lại.
Về liên quan đến tái cơ cấu đầu tư công, thứ nhất, chúng ta phải có cơ chế huy động vốn đầu tư xã hội, việc này chúng ta biết rằng không thể vốn ngân sách tự trang trải được các công việc chúng ta đang làm. Trong vấn đề này tôi đề nghị, đặc biệt quan tâm đến khu vực nông nghiệp, nông thôn. Vì như chúng ta đã biết đây là lĩnh vực mà việc đầu tư tỷ suất lợi nhuận rất thấp, thời gian phục hồi vốn dài và rủi ro lại lớn. Trên thực tế hiện nay nhiều vùng không có một doanh nghiệp nào vào để đầu tư. Vì vậy, cần có một chính sách để khuyến khích việc đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn.
Thứ hai, tôi thấy cần thiết phải đổi mới về phân cấp quản lý kinh tế, đặc biệt phân cấp quản lý và giám sát đầu tư liệu còn cấp bách. Hiện nay địa phương nào cũng muốn mình được phân cấp nhiều hơn, được chủ động hơn nhưng vừa qua cũng có nhiều địa phương phát huy tốt, nhưng cũng có một số địa phương thực hiện không tốt và chính ở Trung ương cũng không điều chỉnh được vấn đề này, như chúng ta đã biết ở nhiều nơi quy hoạch tràn lan, chỗ nào cũng sân bay, chỗ nào cũng bến cảng, chỗ nào cũng nói nhà máy này, nhà máy nọ. Những việc đó tôi nghĩ rằng tiếp tục vẫn phân cấp nhưng phải làm thế nào về sự phân cấp một cách hợp lý để tạo điều kiện chủ động cho địa phương, bên cạnh đó cần vai trò mà giám sát kiểm tra của các bộ, ngành Trung ương.
Vấn đề thứ ba, trong đầu tư công, các địa phương phản ánh rất nhiều đó là làm thế nào chúng ta có sự minh bạch, công khai, đặc biệt về xây dựng hệ thống tiêu chí cụ thể và có quy trình hợp lý, chặt chẽ để cho việc lựa chọn cũng như giám sát và đánh giá dự án đầu tư công.
Liên quan đến tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, tôi thấy rằng hiện nay thực tế do vừa rồi có nhiều sự đổ bể của doanh nghiệp nhà nước, vì vậy dư luận mất niềm tin vào sự điều hành của nhà nước trong vấn đề này. Vì vậy, tôi nghĩ rằng việc tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước cần thiết nhưng làm thế nào để xác định rõ, để chặt chẽ hơn căn cứ, tiêu chí về việc thành lập, duy trì, vận động của doanh nghiệp nhà nước đặc biệt là các tập đoàn kinh tế nhà nước. Vấn đề này tôi thấy rằng chúng ta cũng đã có đặt ra từ những năm 90 khoảng độ sau hơn 20 năm hiện nay mình thấy rằng số lượt doanh nghiệp nhà nước được sắp xếp lại, giảm cũng khá nhanh, nhưng giảm về nhanh số lượng mà chất lượng lại không được tăng lên, đây là những vấn đề làm cho chúng ta suy nghĩ. Doanh nghiệp nhà nước được hưởng rất nhiều ưu đãi, ví dụ về vốn, về tài nguyên thiên nhiên kể cả về các chính sách đầu tư của nhà nước nhưng hiệu quả lại thấp. Vì vậy, tôi thấy cần thiết phải tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước.
Nhất trí như ý kiến của các đại biểu đó là chúng ta phải tổng kết thí điểm việc hình thành các tập đoàn kinh tế nhà nước, hoàn thiện khung pháp lý và tiêu chí cho việc hình thành tổ chức huy động của các tập đoàn kinh tế. Thực hiện Nghị quyết Đại hội X đó là thu hẹp và tiến tới không còn chức năng đại diện chủ sở hữu của các bộ, Ủy ban nhân dân, tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đối với doanh nghiệp nhà nước. Tôi thấy vấn đề này chúng ta làm chưa khẩn trương, tôi đề nghị tiếp tục làm rõ chức năng đại diện của chủ sở hữu nhà nước và chức năng quản lý nhà nước. Chúng ta làm thế nào có sự phân cấp về chủ sở hữu nhà nước, cũng như chức năng quản lý nhà nước vì vấn đề này hiện nay còn chồng lấn. Xin hết.
Trịnh Ngọc Phương - Tây Ninh
Kính thưa Quốc hội,
Trên cơ sở nghiên cứu báo cáo đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao hiệu quả năng suất và năng lực cạnh tranh của Chính phủ. Tôi đồng thuận và đánh giá cao những vấn đề mà Chính phủ đã đặt ra trong báo cáo, qua đó thể hiện sự quyết tâm của Chính phủ trong việc sắp xếp lại nền kinh tế đang gặp nhiều khó khăn như hiện nay. Trên tinh thần đó, tôi xin có một số ý kiến bổ sung, góp ý cho việc xây dựng hoàn chỉnh đề án như sau:
Thứ nhất, như chúng ta đã biết nền kinh tế của nước ta hiện nay bộc lộ không ít yếu kém nội tại, lạm phát luôn ở mức cao, năng lực cạnh tranh còn thấp, giá trị gia tăng nội địa thấp, cơ cấu thành phần kinh tế, cơ cấu đầu tư và cơ cấu lao động còn bất hợp lý v.v... Hệ quả là tiềm năng tăng trưởng của nền kinh tế đang giảm, bản thân nền kinh tế nước ta hiện nay tự nó không có khả năng đạt mức tăng trưởng cao như trước.
Theo đó, đề án đặt ra tái cấu trúc nền kinh tế cần đánh giá lại các chính sách kinh tế, trên cơ sở đó hoạch định cho được các chính sách kinh tế mới và mở đường cho nền kinh tế phát triển bền vững. Tuy nhiên, để thực hiện những vấn đề trong đề án đặt ra, tôi đề nghị cần nêu rõ hơn một số vấn đề nhằm hoàn thiện hơn nữa đề án vì đây có thể gọi là một công trình rất công phu thể hiện tinh thần của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI cũng như nghị quyết về phát triển kinh tế - xã hội của Quốc hội.
Vấn đề tôi lưu ý là cần bổ sung thêm và đánh giá lại quá trình sử dụng ngân sách nhà nước, nhất là việc thu nợ đọng, vấn đề cân đối ngân sách trong thời gian qua. Vấn đề chi tiêu công cũng như vấn đề nợ đầu tư xây dựng cơ bản, có như vậy khi triển khai thì đề án mới đưa ra được những chính sách hợp lý để điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế nước ta đang gặp khó khăn như nước ta hiện nay.
Vấn đề thứ hai, về giải pháp. Trong giải pháp về nâng cao chất lượng các quy hoạch, gắn chiến lược với quy hoạch và kế hoạch nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với quy hoạch phát triển. Tôi đề nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, Trung ương rà soát, chấn chỉnh lại các quy hoạch sao cho đồng bộ. Đồng thời giữa các bộ, ngành phải có tiếng nói chung trong các quy hoạch. Cụ thể như quy hoạch kinh tế - xã hội; quy hoạch sử dụng đất; quy hoạch xây dựng; từng bước nghiên cứu, áp dụng quy hoạch chiến lược để thay thế dần phương pháp quy hoạch tổng thể cho các loại quy hoạch mang tính truyền thống và đang thịnh hành hiện nay. Bởi vì các quy hoạch tổng thể, quy hoạch chiến lược với mục tiêu nhằm vạch ra tầm nhìn, định hướng chiến lược và phát triển, nhất là cụ thể hóa các chiến lược phát triển chuyển thành các dự án đầu tư thông qua sự sắp xếp thứ tự ưu tiên trong phân kỳ đầu tư hay còn gọi là đầu tư đa ngành, sau đó là hợp nhất về mặt tư duy lôgic của 3 mặt: tầm nhìn, dự án chiến lược và phối hợp thực hiện. Nghĩa là về mặt chiến lược, phương pháp quy hoạch này nhằm quy định cái khó khả năng quy hoạch thành công và xác định bộ khung quy định cho những cái ưu tiên phát triển cho quy hoạch. Đây là cơ sở để xây dựng các đề án thành phần.
Vấn đề thứ ba, tái cơ cấu nền kinh tế như việc đảm bảo an sinh xã hội, đầu tư công cho tam nông vẫn phải tiến hành thường xuyên và phải đảm bảo quá trình tái cơ cấu, không tác động tiêu cực đến chi tiêu của xã hội, hay làm ảnh hưởng đến tăng trưởng GDP. Do đó, phải được cụ thể hóa trong đề án. Đây là nền tảng cho phát triển kinh tế giai đoạn sau này. Vì thế, để thực hiện tốt những việc mà đề án đặt ra, cần nhiều định hướng. Trong đó, có định hướng là tăng tỷ trọng vốn đầu tư của khu vực kinh tế tư nhân, nhằm thay đổi về công nghệ để tăng năng suất, hiệu quả. Theo đó, giảm đầu tư từ khu vực kinh tế nhà nước. Nhưng đây cũng là bài toán khó khi mà trong điều kiện để tạo được bước đột phá công nghệ nhằm tăng năng suất, hiệu quả đầu tư kinh tế thì khả năng tăng trưởng GDP ở mức phù hợp, đáp ứng đầy đủ các yêu cầu xã hội là điều khó đạt được. Vì vậy, trong đề án Chính phủ cần phải có giải pháp mang tính nghệ thuật khi điều hành chính sách vĩ mô làm sao vừa đảm bảo an sinh xã hội và đầu tư công cho tam nông và vừa phát triển kinh tế.
Nói như cách nói của các chuyên gia kinh tế là phải hết sức không ngoan, nghĩa là chính sách tiền tệ cố gắng linh hoạt, uyển chuyển nhất có thể được để hỗ trợ cho doanh nghiệp. Ví dụ Chính phủ có thể yêu cầu ngân hàng Trung ương hỗ trợ khuyến khích và tiếp vốn cho các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực tam nông một cách đồng bộ hoặc chiến lược phát triển bất động sản, cần đề cao phát triển nhà ở xã hội cho đối tượng thu nhập thấp, nhất là năm 2011 hơn 50.000 doanh nghiệp đóng cửa, ngừng sản xuất, công nhân đang gặp khó khăn về nhà ở lại càng khó khăn hơn.
Hai, cho phép các doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận vốn trái phiếu, vốn ODA tốt hơn. Bởi thực tế cho thấy các giải pháp thúc đẩy hỗ trợ khu vực tư nhân phát triển sẽ tạo việc làm cho người lao động, kể cả số lao động phải chuyển đổi nghề nghiệp hoặc bị mất việc do cải cách thu hẹp quy hoạch tương đối của các doanh nghiệp nhà nước.
Vấn đề thứ tư, về tổ chức thực hiện. Theo đề án tái cơ cấu cũng có nghĩa là quy mô đầu tư sản xuất một số ngành, một số vùng có thể thu hẹp lại, thay vào đó các ngành, các vùng có tiềm năng hơn, sẽ được mở rộng và phát triển. Bên cạnh đó theo giải trình của Bộ Kế hoạch và Đầu tư và đóng góp ý kiến của các đại biểu Quốc hội đối với đề án thì tái cơ cấu kinh tế cần xây dựng hệ thống các chính sách nhằm góp phần thực hiện 3 đột phá chiến lược, trong đó tái cơ cấu đầu tư công theo hướng ưu tiên tập trung phát triển hạ tầng, nhất là giao thông và góp phần thực hiện đột phá về phát triển hạ tầng. Vì vậy, tôi đề nghị trong đề án phần giải pháp cụ thể Chính phủ cần nghiên cứu thay đổi cơ chế phân bổ nguồn vốn đầu tư sao cho linh hoạt và uyển chuyển, vì hiện nay cơ chế này còn dập khuôn và cứng nhắc. Điển hình như ở Tây Ninh chúng tôi nguồn thu từ xổ số rất lớn, theo quy định nguồn thu từ xổ số 70% để đầu tư cho giáo dục và y tế, 30% còn lại để đầu tư cho các công trình phúc lợi. Tuy nhiên, trong thời gian nhiều năm qua Tây Ninh trong vấn đề đầu tư về giáo dục, y tế hàng năm còn dư cũng như trong vấn đề phúc lợi xã hội. Vì vậy xin điều chuyển nguồn đó để đầu tư cho hạ tầng giao thông, nhiều lần đã đề nghị Chính phủ nhưng chưa được. Hoặc xem các công trình hạ tầng giao thông trong thời gian hiện nay cũng như công trình phúc lợi để chuyển nguồn đó để đầu tư giao thông nhưng chưa được sự đồng thuận của Chính phủ. Chính vì vậy, trong đề án tái cơ cấu lần này, trong các đề án thành phần mong muốn Chính phủ nghiên cứu xem xét thay đổi cơ chế đầu tư, cơ chế phân bổ nguồn vốn làm sao cho hợp lý để các tỉnh chủ động trong nguồn kinh phí có được của tỉnh mình. Tôi xin hết ý kiến.
Trần Xuân Hoà - Quảng Ninh
Kính thưa Quốc hội,
Về cơ bản tôi nhất trí cao với Báo cáo đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế của Chính phủ cũng như Báo cáo giải trình, tiếp thu của Bộ kế hoạch và đầu tư.
Tôi cho tái cơ cấu kinh tế là một việc làm thường xuyên của bất kỳ nền kinh tế nào, riêng đối với Việt Nam đứng trước tình hình kinh tế thế giới hiện nay và những khó khăn lộ diện của nền kinh tế đất nước, vấn đề tái cơ cấu này càng trở lên cấp bách hơn lúc nào hết. Điều này đã được Nghị quyết 3 của Trung ương chỉ rõ. Tôi cũng cho xây dựng đề án tái cơ cấu kinh tế không chỉ là nhiệm vụ của riêng Chính phủ và các Viện nghiên cứu chiến lược, đồng thời cũng là nhiệm vụ của các địa phương, các doanh nghiệp. Có như vậy chúng ta mới kết hợp được giữa lý luận và thực tiễn, đảm bảo đề án tái cơ cấu là khả thi. Chính phủ xây dựng đề án khung về tái cơ cấu trong đó chỉ rõ những mục tiêu, định hướng địa phương, doanh nghiệp xây dựng đề án tái cơ cấu kinh tế cụ thể của mình với sự chỉ đạo của Chính phủ, sự tham gia của các tổ chức tư vấn, các nhà khoa học, các chuyên gia kinh tế của đất nước. Trên cơ sở các đề án thành phần này Chính phủ xem xét, bổ sung hoàn chỉnh đề án tổng thể.
Liên quan đến các mục tiêu của đề án, về mục tiêu thứ hai là thiết lập phát triển cân đối hợp lý giữa các địa phương vùng miền để phát huy lợi thế của từng địa phương, từng vùng, sự hỗ trợ hiệu quả từ Trung ương. Nên chăng đề nghị Quốc hội, Chính phủ nghiên cứu cho phép một số cơ chế đặc thù về xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu, cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về quản lý quy chế tiền lương, tiền thưởng, cơ chế về miễn giảm một số sắc thuế như xuất nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế thu nhập cá nhân, cơ chế về thời hạn và thẩm quyền giao đất, thuê đất, cơ chế về huy động nguồn lực cho một số địa phương có lợi thế và là tâm điểm của nguồn động lực để tạo sức lan tỏa của hiệu quả đầu tư và phát triển đối với toàn vùng, hỗ trợ các địa phương khó khăn, đồng thời cũng là cơ hội để trải nghiệm về lý luận về thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Mục tiêu thứ ba, cải thiện, nâng cấp trình độ phát triển các ngành kinh tế nói riêng và nền kinh tế nói chung thông qua việc các ngành sản xuất công nghệ cao. Nên chăng trong lộ trình thực hiện tái cơ cấu các doanh nghiệp Nhà nước hiện nay việc đầu tiên là sửa đổi, bổ sung Luật đấu thầu để có thể tiếp nhận, chuyển giao được công nghệ tiên tiến, để thực hiện quyết liệt có hiệu quả Nghị quyết Trung ương 3, khóa XI của Đảng thể hiện cụ thể trong đề án tổng thể tái cơ cấu của Chính phủ, Chính phủ cần phải có một ban chỉ đạo trong đó ngoài đại diện là các thành viên Chính phủ rất cần sự tham gia của các nhà khoa học, các chuyên gia kinh tế hàng đầu của đất nước.
Trong cuộc tái cấu trúc này chúng ta cần có một sự nhận thức thống nhất quan điểm rất cao của cả hệ thống chính trị, vì nó sẽ động chạm đến tất cả chúng ta, không trừ một ai và chắc chắn sẽ có một khoản kinh phí ban đầu. Ví dụ trong vấn đề tái cấu trúc này sẽ có câu chuyện về giải thể, sáp nhập, mua bán các doanh nghiệp và vấn đề giải quyết lao động dôi dư cũng đòi hỏi những kinh phí như vậy. Đối với Tập đoàn than, khoáng sản Việt Nam ngay sau khi có Nghị quyết Trung ương 3 và chỉ đạo của Chính phủ, Đảng ủy và hội đồng thành viên tập đoàn đã có nghị quyết về việc huy động các nguồn lực xã hội để thực hiện nghiên cứu phát triển của tập đoàn. Cụ thể là ngay từ năm ngoái sau khi có Nghị quyết Trung ương 3 về chỉ đạo của Chính phủ chúng tôi đã dừng không cho các đơn vị mua sắm các ô tô vận tải chở đất và các chuyến băng tải từ nay đến năm 2015 mà tập đoàn chúng tôi đã hứa với tỉnh Quảng Ninh để bảo vệ môi trường, vấn đề an toàn giao thông, sẽ chuyển từ vận chuyển bằng ô tô sang vận chuyển bằng băng tải chúng tôi cũng áp dụng theo hình thức huy động nguồn lực xã hội. Ngay sau khi có nghị quyết như vậy qua đấu thầu có những công ty tư nhân họ đã bỏ tiền ra mua mấy chục xe trọng tải trên 70 tấn để chở đất ở các mỏ lộ thiên của tập đoàn. Hay như đấu thầu đầu tiên của tuyến băng tải chở 2 triệu tấn than cung cấp cho nhà máy điện Mạo Khê dài 4km năm ngoái chúng tôi đã đấu thầu, công ty cơ khí của tỉnh Quảng Ninh đã trúng thầu với mấy trăm tỷ và họ đã giúp cho tập đoàn bỏ một giá thầu thấp hơn giá sàn của tập đoàn hiện nay đang làm vào khoảng 15%. Tới đây trong năm nay chúng tôi sẽ tiếp tục đấu thầu hai tuyến băng tải chở đất, mỗi một tuyến dài 5km với một khối lượng vận chuyển là 50 triệu tấn đất đá của 2 mỏ Cao Sơn và Đèo Nai. Hiện nay chúng tôi rất mừng đã có hàng chục đơn vị kinh tế tư nhân của chúng ta đăng ký tham gia vào đấu thầu này, chúng tôi tin tưởng rằng sẽ là một thắng lợi.
Tại tập đoàn 3 - 4 năm nay chúng tôi đã không đầu tư xe con mà chúng tôi theo hình thức khoán và việc này cũng đã được thực hiện triển khai ở các đơn vị thành viên. Tập đoàn đã thành lập tổ xây dựng phương án tái cơ cấu và chúng tôi đang khẩn trương hoàn chỉnh để báo cáo Bộ và Chính phủ phê duyệt. Trong đề án của mình có một việc chúng tôi vẫn tha thiết và khẩn cầu với Quốc hội và Chính phủ cho thực hiện việc bán than theo một giá đó là theo giá thị trường. Vì cho đến thời điểm hiện nay than cung cấp cho điện, chúng ta vẫn bán chỉ bằng xấp xỉ 50% giá thành khai thác, cụ thể giá thành trong năm nay trên 1,2 triệu/tấn chưa có lợi nhuận định mức, hiện nay giá bán than cung cấp vào các nhà máy điện mới chỉ gần xấp xỉ 600 ngàn đồng/tấn. Như vậy, với 13,5 triệu tấn than cung cấp cho các nhà máy điện của chúng ta trong năm nay theo giá thành tập đoàn phải bù lỗ khoảng 8.500 tỷ đồng, nếu như theo giá xuất khẩu thì phải bù cho than vào điện khoảng 900 triệu USD. Từ năm 86 và đặc biệt từ khi có Tổng công ty than Việt Nam tháng 10 năm 94 đến nay, nay là Tập đoàn công nghiệp than, khoáng sản Việt Nam, Chính phủ cho chúng tôi với một cơ chế lấy xuất khẩu để bù cho giá trong nước và tích lũy đầu tư. Nhờ vậy, sau 3 năm thành lập Tổng công ty than đến năm 97 chúng tôi đã đạt được mốc 10 triệu tấn than sau ba kỳ đại hội đã nêu con số này mà đến nay khối lượng than này đã gia tăng. Tới đây than xuất khẩu chúng ta sẽ giảm đi toàn bộ phục vụ trong nước và nếu không có điều chỉnh ngay dự án này thì tập đoàn không có tiền đâu để đầu tư. Nếu như chúng ta biết rằng 28 dự án xây dựng mới và cải tạo các mỏ trong quy hoạch của Thủ tướng đã phê duyệt, chúng tôi cần một lượng tiền rất lớn. Như nhiều đại biểu rất nhiều tâm tư và bức xúc, tôi muốn được trình bày nhưng vì thời gian có hạn, nên tôi xin phép được gửi lại Đoàn thư ký của Quốc hội. Xin chân thành cảm ơn Quốc hội.
Châu Thị Thu Nga - TP Hà Nội
Kính thưa đoàn Chủ tịch.
Kính thưa Quốc hội.
Sau khi nghiên cứu Đề án tổng thể tái cơ cấu kinh tế gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao hiệu quả năng suất và năng lực cạnh tranh của Chính phủ. Tôi xin tham gia một số ý kiến và đề xuất một số giải pháp trong đề án như sau.
Một, về mục đích của tái cơ cấu nền kinh tế, để đạt được mục tiêu dân giàu, nước mạnh, trước hết cần phải đảm bảo đầy đủ công ăn việc làm cho nhân dân, tận dụng sức lao động của cả cộng đồng, chính sách của Nhà nước phải đảm bảo tạo môi trường, điều kiện và phương tiện cho mọi công dân có cơ hội phát huy sức lao động của mình. Khi nói đến vấn đề phân bổ nguồn lực, trên thực tế dường như chúng ta chỉ quan tâm đến nguồn lực tài nguyên đất đai, còn dường như quên đi yếu tố nguồn lực con người, tăng năng suất lao động, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa, giảm chi phí lao động trong chi phí sản xuất. Điều đó không được phép hiểu để sa thải bớt nhân công, tăng đội ngũ thất nghiệp. Kinh tế vĩ mô cần phải giảm chi phí nhân công để giảm chi phí sản xuất, nhưng kinh tế vĩ mô là phải tạo công ăn việc làm, tăng công suất trong toàn nền kinh tế. Do đó chính sách kinh tế của Nhà nước ta phải đảm bảo tận dụng được lao động, tạo cơ hội cho công dân đến tuổi lao động phải có công ăn việc làm, hạn chế tối đa tình trạng thất nghiệp.
Trong Đề án tái cấu trúc nền kinh tế của Chính phủ ta mới nói đến năng suất của thành phần lao động đã có việc làm, còn thành phần không có việc làm thì dường như không được lưu ý đầy đủ. Vì vậy, cần phải được giao mục tiêu trọng tâm của tái cấu trúc nền kinh tế là đảm bảo tận dụng nguồn lao động, tăng năng suất lao động trong toàn bộ nền kinh tế chứ không phải là tăng năng suất của cá nhân hay năng suất của doanh nghiệp.
Vấn đề thứ hai, về đề xuất 12 nhóm giải pháp tăng cường hiệu quả trong vai trò quản lý nhà nước. Đề án chưa thực sự đưa ra được phương thức quản lý của giải pháp này, vì vậy cần phải đặt ra câu hỏi để tìm ra các giải pháp. Về quản lý nhà nước sẽ được tổ chức như thế nào, từ đâu mà hiện tại quản lý nhà nước kém hiệu lực. Nhân sự quản lý nhà nước được đề bạt và bổ nhiệm vào những vị trí ra sao, từ đâu mà các nhân sự yếu kém, vì sao có nhiều vi phạm trong quản lý, thi hành công vụ, đâu cũng là nguồn gốc nảy sinh các tiêu cực đã được nêu trong Nghị quyết Trung ương 4.
Theo tôi, vấn đề tăng cường năng lực quản lý nhà nước là chìa khóa của sự thành công việc tái cấu trúc nền kinh tế nên cần phải được phân tích, mổ xẻ và nghiêm túc áp dụng những giải pháp cần thiết dẫu phải chịu nhiều đau đớn để lành mạnh hóa bộ máy nhà nước, có như thế mới mang lại hiệu quả. Ngoài ra, Đại hội X cũng đã có nghị quyết mở rộng nguồn nhân lực quản lý nhà nước để huy động các thành phần trong Đảng và ngoài Đảng, trong nước và ngoài nước tham gia. Tôi thấy cho đến nay nghị quyết này vẫn chưa được thực hiện nghiêm túc. Đây là đề tài mà Quốc hội cần đặc biệt quan tâm.
Về tái cấu trúc thị trường tài chính, trong đề xuất của Chính phủ có nói đến các ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính nhưng chưa thực sự nói rõ gồm các tổ chức nào. Thực tế hiện nay ngoài các ngân hàng thương mại và thị trường chứng khoán còn non trẻ thì chưa có hệ thống tài chính nào có thể giải quyết được nhu cầu vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế phát triển ổn định, bền vững. Hệ quả là hệ thống ngân hàng thương mại đã sử dụng ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn, theo tôi không hiệu quả và đầy rủi ro.
Mặt khác, để thị trường tài chính là hệ thống tài chính cung cấp vốn trung và dài hạn hoạt động có hiệu quả thì cần phải có hệ thống kế toán, kiểm toán nghiêm túc và trung thực, cáo bạch của các đợt phát hành cổ phiếu, trái phiếu phải thực sự phản ánh đúng tính hình của các doanh nghiệp. Vừa qua Chính phủ đã chỉ đạo hạ lãi suất ngân hàng, đó là tín hiệu đáng mừng. Đồng thời cũng là nỗ lực quyết tâm cao của Chính phủ, đề nghị Chính phủ tiếp tục chỉ đạo các ngân hàng có các cơ chế, chính sách về tiền gửi, tiền vay ổn định trong sản xuất tạo niềm tin cho thị trường.
Về tái cơ cấu nâng cao hiệu quả đầu tư của nhà nước cần khẳng định lại nguyên tắc nhà nước chỉ đầu tư vào các lĩnh vực công ích hoặc những lĩnh vực tư nhân không được tham gia vì lý do không đủ năng lực tài chính hoặc kết quả kinh tế quá thấp, không phù hợp với nguồn vốn tư nhân. Cần xem xét lại các phân cấp về quyết định đầu tư, tránh việc các địa phương phá quy hoạch tổng thể với những dự án địa phương không ăn khớp với quy hoạch toàn quốc gây lãng phí. Cần xem lại các quy chế đấu thầu hay chỉ định đấu thầu với nguyên tắc đảm bảo chất lượng công trình hiện đại hóa của công nghiệp, không để tình trạng như hiện nay một số các nhà máy điện, công trình xây dựng đang trong quá trình xây dựng đều do các nhà thầu Trung Quốc trúng thầu với các công nghệ lạc hậu và không đảm bảo được tiến độ thi công. Đồng thời có một số các nhà đầu tư nước ngoài bán máy móc, công nghệ, phương tiện cũ cho Việt Nam, điển hình như vụ mua tàu cũ của Vinaline, các công trình cầu đường vừa xây xong đã hư hỏng, gây lãng phí, bức xúc trong nhân dân. Việc tái cơ cấu đầu tư cần có phạm vi mở rộng, tạo cơ hội cho các nhà đầu tư, các thành phần kinh tế, ưu tiên trong nước đối với các lĩnh vực ngành nghề chưa thực sự thu hút nhiều nhà đầu tư Chính phủ cần có các cơ chế tạo điều kiện hỗ trợ khuyến khích họ ưu đãi trong các lĩnh vực đầu tư, đồng thời chính là một kênh thu hút đầu tư phát triển các ngành ưu tiên phát triển và vùng kinh tế động lực.
Về tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, trọng tâm là các tập đoàn kinh tế, tổng công ty, công ty trách nhiệm hữu hạn, Chính phủ cần kiên quyết việc cổ phần hóa, sắp xếp đổi mới doanh nghiệp, phân loại, cơ cấu lại danh mục đầu tư và ngành nghề kinh doanh. Tập trung vào các ngành nghề kinh doanh chính, cổ phần hóa đa dạng sở hữu các doanh nghiệp nhà nước không cần nắm giữ cổ phần chi phối. Đối với các tổng công ty, công ty trách nhiệm hữu hạn, các tập đoàn yếu kém không hiệu quả thì kiên quyết loại bỏ, giải thể hoặc sáp nhập. Áp dụng kỷ cương của nhà nước buộc các doanh nghiệp nhà nước phải hoạt động đầy đủ theo cơ chế thị trường và cạnh tranh bình đẳng như các loại doanh nghiệp khác.
Đổi mới về phương thức sản xuất nông nghiệp. Nông nghiệp là một lĩnh vực kinh tế chiến lược, bảo đảm an toàn lương thực, tạo nên sức mạnh xây dựng kinh tế độc lập, tự chủ Chính phủ đã ban hành chính sách xây dựng nông thôn mới, nhưng các biện pháp thực hiện chưa đồng bộ; phương tiện tài chính và kế hoạch phát triển chưa rõ ràng. Cần đổi mới về phương thức sản xuất nông nghiệp theo hướng tăng quy mô sản xuất; tập trung hình thành các vùng sản xuất, kinh doanh; giải quyết những bất cập; tháo gỡ những khó khăn liên quan đến quản lý và đất đai; phát huy vai trò của Nhà nước trong vai trò hỗ trợ và tạo động lực các thành phần kinh tế đầu tư vào loại hình này.
Trên đây là một số ý kiến của tôi tham gia vào Đề án tái cấu trúc nền kinh tế.
Xin trân trọng cám ơn Quốc hội.
(Quốc hội nghỉ giải lao)
Đỗ Văn Đương - TP Hồ Chí Minh
Kính thưa Quốc hội,
Tôi hiểu đề án tái cấu trúc nền kinh tế là vấn đề lớn, nền kinh tế có thể ví như một ngôi nhà bao hàm rất nhiều yếu tố về kinh tế ngành, kinh tế vùng, kinh tế khu vực nhà nước, kinh tế khu vực tư nhân. Mối quan hệ giữa các mô hình này như thế nào giữa công nghiệp, nông nghiệp, giữa khu vực nhà nước, khu vực tư nhân, giữa các vùng kinh tế chưa rõ mô hình thực tế của nền kinh tế ở nước ta hiện nay như thế nào, là ngôi nhà cấp 4 hay ngôi nhà tầng. Điều này hết sức quan trọng vì liên quan đến nền tảng đó, xây dựng lên lâu đài kinh tế dựa vào các nguồn lực của đất nước về dân số dồi dào, thị trường tiêu thụ lớn, giá nhân công hợp lý nhưng trình độ lao động thấp, các nguồn lực của ta còn hạn chế. Cho nên, đặt vấn đề như đề án tôi thấy đồ sộ quá, với tình trạng cơ thể kinh tế như thế này, cùng một lúc giải phẫu tất cả, e khó chịu nổi như các đại biểu đã nêu.
Đây là đề án tập trung vào một số giải pháp để chuyển dịch cơ cấu kinh tế, từng bước phát triển sản xuất, tăng trưởng bền vững, theo tôi phù hợp hơn, còn đề án mang tính chất chiến lược, lâu dài như thế này là mục tiêu ta hướng tới.
Vấn đề thứ hai, dưới góc độ xã hội với tái cấu trúc nền kinh tế tôi có đề xuất 2 vấn đề.
Thứ nhất, cử tri nói rằng nếu chúng ta chống tham nhũng tốt thì đất nước ta thay da, đổi thịt gấp 2, 3 lần hiện nay, điều đó chứng tỏ rằng trước hết phải có yếu tố mở đường cho việc tái cấu trúc nền kinh tế là tái cấu trúc công tác phòng, chống tham nhũng và lãng phí. Nếu như vẫn đội ngũ cán bộ hiện nay bổ nhiệm từ chỗ này sang chỗ khác thì các biện pháp dù có hay đến mấy nó lại vẫn lỗ hàng ngàn tỷ.
Thứ hai, bây giờ tái cấu trúc tham nhũng tôi đề nghị về chính sách pháp luật có hai việc quan trọng, một là thành lập một bộ máy điều tra đặc biệt tập hợp những kiểm toán viên giỏi nhất, những thanh tra viên giỏi nhất và những điều tra viên có năng lực, kỹ năng nghề nghiệp tốt nhất và cho họ một chế độ pháp lý, chế độ trách nhiệm cũng như tất cả các chế độ như Bao Công để thực thi công vụ. Hai là khi tái cấu trúc nền kinh tế sẽ dẫn đến sáp nhập, giải thể, lãng phí, cho nên tôi đề nghị Quốc hội sớm ban hành luật về kiểm kê tài sản và kê khai tài sản. Ở các nước người ta nói rằng nếu anh không giải trình minh bạch được tài sản thì coi như bất minh và bất minh chỉ có thể là ăn cắp bằng con đường quan chức và bị tịch thu, hơn là cho đi tù rồi mấy năm về, thế là "hy sinh đời bố, củng cố đời con", thì không được. Theo tôi điều đó rất quan trọng. Một điểm nữa là ngăn ngừa tình trạng nhập công nghệ cũ, mua tài sản cũ về gây thiệt hại rất lớn, theo tôi tới đây nên sửa sớm Bộ luật hình sự quy định luôn tội nhập công nghệ cũ, mua tài sản cũ khai là tài sản mới. Chỉ cần hành vi thôi, chưa biết ông làm gì, hình phạt có thể tới tử hình thì mới thỏa đáng được. Bởi vì cử tri nói rất nhiều bộ thiệt hại hàng trăm tỷ nhưng hình phạt có 20 năm tù, mà lại không thấy tham ô đồng xu nào. Lạ thế, vật chất không tự nhiên mất đi, chỉ có chuyển từ dạng này sang dạng khác thôi, trừ năng lực yếu kém, thất thoát không nói đến.
Thứ hai nữa là bổ sung tội lãng phí. Chỉ cần có hành vi lãng phí đến mức độ nào đó thì cũng đưa hình phạt thật cao. Không cần thiết phải là anh trục lợi bao nhiêu. Vì điều đó khó chứng minh.
Có một vấn đề xã hội mà bấy lâu nay, rất nhiều người ngại nói, vì nó hơi nhạy cảm vì đó là mãi dâm và cờ bạc. Hiện nay cử tri rất bức xúc, Ma Cao, Campuchia có rất nhiều người Việt Nam ôm tiền sang đây đánh bạc rất lớn, thất thoát rất nhiều. Hai nữa là hoạt động mãi dâm này, người ta bảo là hình như nó gắn với sự tồn tại của xã hội từ khi loài người sinh ra. Cho nên xóa nó rất khó, nếu không xóa được thì nó cứ âm thầm chui lủi ở rất nhiều nơi, nhiều chỗ, gây thiệt hại rất lớn đến tài sản của Nhà nước và nhân dân.
Cho nên đối với hai vấn đề này thì cũng nghiên cứu để đưa vào khuôn khổ. Có thể thu được rất nhiều tài sản, tránh được những xáo trộn xã hội và bảo đảm cho xã hội phát triển lành mạnh. Cho nên đừng nhìn nhận nó với góc độ tệ nạn và tội phạm mà nên quản lý có khuôn khổ, có địa điểm, có thu thuế. Nếu ai cố tình vi pháp luật thì bắt và xử tù thật nghiêm. Tôi mạnh dạn tham gia một số ý kiến vào đề án như vậy.
Xin cám ơn Quốc hội
Nguyễn Đức Hiền - Nghệ An
Kính thưa các đồng chí Chủ tọa phiên họp,
Kính thưa Quốc hôi.
Trước hết tôi tỏ sự đồng tình và nhất trí cao với Đề án của Chính phủ về tái cơ cấu nền kinh tế đã trình bày trước Quốc hội, tôi cũng tán thành ý kiến thẩm tra của Ủy ban Kinh tế cũng như rất nhiều ý kiến đã phát biểu rất sâu sắc của đại biểu Quốc hội trước tôi nên tôi không nhắc lại vì thời gian có hạn.
Tôi nghĩ rằng tái cơ cấu nền kinh tế rất nhiều lĩnh vực, lĩnh vực nào cũng rất quan trọng, nội dung cần phong phú, phải tổng kết, đúc kết từ thực tiễn, từ lý luận, tôi xin phát biểu thêm một vài vấn đề đóng góp trực tiếp vào các giải pháp. Giải pháp này là giải pháp lộ trình trước mắt còn lâu dài là khoảng thời gian rất dài, tôi nghĩ cần phải nghiên cứu thêm và các nhà nghiên cứu có ý kiến về vấn đề này.
Tôi xin được phát biểu thêm một vài giải pháp liên quan đến tái cơ cấu đầu tư đặc biệt là đầu tư công. Trong thời gian qua đầu tư công đạt được hiệu quả rất tích cực, chúng ta đã xây dựng được một cơ sở hạ tầng rất đồng bộ để đáp ứng cho yêu cầu xây dựng đất nước và phát triển đất nước cũng như để đến năm 2020 chúng ta trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Tuy nhiên, trong đầu tư công còn nhiều bất cập đại biểu Quốc hội đã nêu, nhưng tôi hệ thống lại một số bất cập, chính từ bất cập đó chúng ta cần phải có những giải pháp như thế nào để chúng ta biến những bất cập đó thành các giải pháp để chúng ta thực hiện trước mắt. Tôi xin được hệ thống lại, có mấy bất cập phải biến nó thành giải pháp;
Thứ nhất, phải tiếp tục đổi mới để nâng cao chất lượng quy hoạch đầu tư, đây là vấn đề đại biểu Quốc hội nêu rất nhiều,những vấn đề này tôi không nêu lại, nhưng tôi xin được đề nghị thêm mấy điểm như sau; Trước hết phải đổi mới nội dung và phương pháp lập quy hoạch, tạo khuôn khổ pháp lý cho công tác quy hoạch và quản lý quy hoạch phù hợp với điều kiện kinh tế nước ta và quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, quy hoạch rõ ràng phải đi trước một bước, lâu nay chúng ta đã nhấn mạnh rất nhiều về vấn đề này. Có tầm nhìn dài hạn, phải cụ thể, rõ ràng để mọi bộ, ngành, địa phương phải tuân theo và tránh tình trạng phá vỡ quy hoạch, quy hoạch đi sau thực tế,phải sửa đổi quy hoạch gây tốn kém lãng phí nguồn lực của nhà nước, đấy là chủ trương chúng tôi nghĩ rằng cần phải như thế. Trong xây dựng quy hoạch cần phải có thứ tự ưu tiên, phải xác định trọng tâm, trọng điểm, nếu không có thì chúng ta đầu tư dàn trải thì rất khó có hiệu quả, cho nên chúng tôi xin đề nghị như vậy.
Thứ hai, trong cả quá trình thực hiện quy hoạch chúng ta phải rà soát cập nhật để cho nó phù hợp với tình hình thực tế. Ở đây là rà soát cập nhật những quy hoạch chứ không phải là vấn đề bổ sung thực hiện mà không thực hiện đúng quy hoạch, hai việc đó khác nhau, tôi nghĩ cần phải quan tâm vấn đề đó.
Thứ ba, cần chấn chỉnh công tác lập, phê duyệt và quản lý quy hoạch ở tất cả các ngành, các cấp. Ở đây có quy hoạch tổng thể chung, các quy hoạch ở bên dưới cũng phải có trên cơ sở quy hoạch chung đó, phải có sự đồng bộ.
Vấn đề chúng tôi thấy cần phải nhấn mạnh đó là phải nâng cao chất lượng công tác quản lý, thẩm định và phê duyệt dự án đầu tư. Đây là vấn đề rất cần, quan trọng, nảy sinh nhiều tiêu cực. Chúng tôi đề nghị phải thường xuyên rà soát việc thực hiện các dự án đầu tư được cấp vốn tại các bộ, địa phương. Siết chặt công tác thẩm định, phê duyệt dự án đầu tư mà trong bối cảnh đất nước chúng ta khó khăn về tài chính như thế này thì càng phải rà soát, cần phải thắt chặt. Đề nghị cần phải có hướng quy định cụ thể về vấn đề này. Công tác thẩm định, phê duyệt các dự án đầu tư dùng vốn ngân sách nhà nước càng phải quan tâm chặt chẽ.
Trong phê duyệt, thẩm định dự án này cần nghiên cứu để có cơ quan thẩm định độc lập chịu trách nhiệm và không bị ràng buộc bởi các lợi ích cục bộ của ngành, của địa phương và của nhóm lợi ích và đánh giá được công trình, dự án. Tôi nghĩ nên có cơ quan độc lập như vậy.
Cần rà soát, đánh giá hiệu quả đầu tư của doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt doanh nghiệp nhà nước trong đầu tư công. Nhiều đại biểu Quốc hội đã phân tích rồi, tôi không nhắc lại. Chúng tôi nghĩ rằng phải chấn chỉnh hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước theo như tinh thần chung mà chúng ta đã phân tích. Chấm dứt tình trạng đầu tư tràn lan, sử dụng sai mục đích nguồn vốn nhà nước khi đầu tư vào các lĩnh vực ngoài ngành và có độ rủi ro lớn để nhằm đảm bảo cho doanh nghiệp tập trung vốn cho việc thực hiện nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh do nhà nước giao.
Liên quan đến một vấn đề quan trọng ở đây là phải làm sao minh bạch hóa hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước và bổ sung các chính sách tăng cường kiểm tra, giám sát tài chính doanh nghiệp và nâng cao trách nhiệm đại diện chủ sở hữu và cơ quan quản lý hành chính nhà nước đối với nâng cao quyền hạn, chức năng kiểm soát của cơ quan, kịp thời phát giác những hành vi gian lận trốn thuế v.v... đầu tư sai mục đích, đầu tư ngoài ngành như đại biểu Quốc hội đã nêu nhiều rồi.
Tôi thấy một vấn đề cần phải phát huy vai trò của các ngân hàng và các tổ chức tín dụng trong việc cho các doanh nghiệp Nhà nước vay về những vấn đề đầu tư để kiểm soát đầu tư xem có đúng mục đích không? hiệu quả sử dụng như thế nào? có bảo quản được vốn không? tôi nghĩ đó là một vấn đề rất quan trọng phát huy vai trò của ngân hàng lên và các tổ chức tín dụng.
Một điểm nữa chúng tôi thấy trong vấn đề nâng cao hiệu quả đầu tư công cần phải có vai trò giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp, đã có vai trò giám sát rồi phải tăng cường giám sát vào các dự án đầu tư và các đầu tư công. Đặc biệt chúng tôi nghĩ rằng các cơ chế chính sách liên quan đến cộng đồng giám sát, chúng tôi đề nghị cần phải có, không nên để việc chúng ta đầu tư rồi, chất lượng cũng tốt nhưng phải sử dụng, bởi vì có còn hơn không.
Một vấn đề chúng tôi thấy rất quan tâm liên quan đến vấn đề đầu tư, đó là giải phóng mặt bằng, ở đây các đại biểu Quốc hội cũng chưa nêu thêm chỗ này, nhưng tôi nghĩ đây là một vấn đề liên quan đến hiệu quả đầu tư công rất ghê gớm mà chúng ta không giải quyết tốt vấn đề giải phóng mặt bằng để bàn giao đất cho các dự án đầu tư thì rõ ràng sẽ kéo dài tiến độ, rõ ràng sẽ phát sinh các nguồn vốn của chúng ta, đặc biệt kéo theo cả một hệ lụy rất phức tạp trong này khi chúng ta giải quyết khiếu nại, tố cáo, đặc biệt có những vụ khiếu nại, tố cáo kéo dài. Những vấn đề giải quyết được vấn đề giải phóng mặt bằng chúng tôi nghĩ rằng vấn đề rất quan trọng.
Một điểm nữa chúng tôi thấy cần phải quan tâm đó là vấn đề liên quan đến nâng cao hiệu lực, hiệu quả của pháp luật và tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, rõ ràng ở đây vì gắn với công tác phòng, chống tham nhũng và thực hành tiết kiệm, chống thất thoát lãng phí để góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư. Tôi nghĩ đây là một vấn đề rất quan trọng mà Quốc hội cũng bàn rất nhiều về chương trình xây dựng luật, pháp lệnh, trong đó ưu tiên các vấn đề tái cơ cấu đầu tư. Tôi xin hết ý kiến, cảm ơn Quốc hội.
Nguyễn Văn Bình - Thống đốc Ngân hàng Nhà nước
Kính thưa đồng chí Chủ tịch Quốc hội.
Kính thưa Đoàn Chủ tịch.
Kính thưa toàn thể Quốc hội.
Trên cơ sở ý kiến của các đại biểu Quốc hội trong phiên thảo luận lần này, tôi xin phép trình bày thêm về 4 nội dung.
Nội dung thứ nhất, về đề án tái cấu trúc hệ thống các ngân hàng Việt Nam.
Nội dung thứ hai, đề cập đến nguồn lực để chúng ta thực hiện tái cấu trúc.
Nội dung thứ ba, chúng tôi xin trình bày về một số vấn đề về đề án, về việc tham gia của hệ thống ngân hàng trong việc tái cấu trúc lại sản xuất nông nghiệp.
Nội dung cuối cùng, chúng tôi trình bày thêm một số các nội dung đại biểu Quốc hội nêu ra về quá trình đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt.
Thứ nhất, tôi xin trình bày về nội dung đề án tái cấu trúc các ngân hàng Việt Nam. Từ tháng 2 sau khi có Nghị quyết Trung ương 3, Ngân hàng nhà nước đã bắt tay vào xây dựng đề án tái cấu trúc lại hệ thống các ngân hàng Việt Nam. Trong tháng 2 chúng tôi đã trình Chính phủ xem xét trên cơ sở nhất trí của Chính phủ, Chính phủ đã trình đề án này ra Bộ Chính trị vào đầu tháng 3. Bộ Chính trị đã có ý kiến về đề án đó trên cơ sở tiếp thu ý kiến chỉ đạo của Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ đã có quyết định thông qua đề án tái cấu trúc ngân hàng Việt Nam. Đề án của chúng tôi được xây dựng cho giai đoạn từ nay đến năm 2020 và có tầm nhìn đến năm 2030 nhưng trọng tâm là từ nay đến năm 2015. Trong đề án chúng tôi đã phân tích rất sâu sắc thực trạng của hệ thống ngân hàng Việt Nam trải qua 20 năm đổi mới, những thành tựu đạt được, đặc biệt là nêu rõ những tồn tại mà hệ thống ngân hàng Việt Nam cần phải khắc phục trong số các tồn tại đó chúng tôi cũng chia ra 2 nhóm, nhóm các tồn tại cần phải xử lý ngay trước mắt và nhóm tồn tại phải xử lý trong trung và dài hạn. Trong đề án chúng tôi cũng đưa ra các mục tiêu mà đề án cần phải đạt tới, chúng tôi cũng nói rõ phương án và phương châm để tiến hành đề án.
Chúng tôi cũng trình bày cụ thể các nội dung, các lĩnh vực mà đề án cần phải tái cấu trúc, trong đó có những nội dung về tái cấu trúc tài chính của hệ thống ngân hàng Việt Nam, tái cấu trúc lại quản trị, điều hành của hệ thống ngân hàng Việt Nam, các chỉ tiêu an toàn của hệ thống ngân hàng Việt Nam. Việc áp dụng các thông lệ và chuẩn mực quốc tế cũng như việc giám sát hoạt động của các tổ chức, tín dụng Việt Nam v.v... Chúng tôi cũng phân chia ra cho từng giai đoạn để đạt được kết quả trong từng giai đoạn cụ thể và chúng tôi cũng phân ra từng nhóm các loại hình ngân hàng thương mại như ngân hàng thương mại nhà nước, ngân hàng thương mại nước ngoài, ngân hàng thương mại cổ phần, quỹ tín dụng nhân dân và các tổ chức tài chính vi mô. Đặc biệt là trong nhóm các ngân hàng thương mại nhà nước ngoài những nội dung áp dụng cho các tổ chức tín dụng nói chung, chúng tôi có đề án để làm sao củng cố các ngân hàng thương mại đảm bảo được vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong hoạt động hệ thống ngân hàng.
Trên thực tế, những nội dung đặt ra cho năm 2012 đã được chúng tôi triển khai. Chính phủ cũng nhất trí trong năm 2012 nội dung trọng tâm là hướng vào xử lý các ngân hàng đặc biệt yếu kém trong hệ thống ngân hàng. Chúng tôi đã xử lý 9 ngân hàng thương mại cổ phần trong năm nay, mặc dù thời gian eo hep nhưng với tinh thần triển khai rất quyết liệt, đến nay các bước đi đầu tiên của quá trình này đã được hoàn thiện. Chúng tôi đã tiến hành thanh tra toàn diện 9 tổ chức tín dụng này và tiến hành kiểm toán độc lập đối với 9 ngân hàng này, tạo tiền đề cho các bước xử lý tiếp theo. Đến nay, với 9 tổ chức tín dụng này đều đã có phương án xử lý, ngay trong tuần qua Thường trực Chính phủ đã thông qua phương án xử lý 2 trong 9 ngân hàng đó. Trong tuần tiếp theo, cứ mỗi tuần chúng tôi trình Chính phủ 2 đề án để đảm bảo trong tháng 6 các đề án cụ thể đối với từng tổ chức tín dụng về cơ bản sẽ được thông qua và trên cơ sở phê duyệt của Chính phủ, chúng tôi sẽ đăng tải trên các thông tin đại chúng.
Riêng đề án này chúng tôi triển khai một cách hết sức công khai minh bạch, chúng ta tạm thời chia các ngân hàng cần xử lý đợt này ra thành 2 tiêu chí:
Tiêu chí thứ nhất là những ngân hàng buộc phải xử lý, buộc phải tái cấu trúc đó là 9 ngân hàng như tôi đã nói ở trên.
Hai là có nhóm ngân hàng mà họ căn cứ vào đề án và căn cứ vào nhu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh và năng lực tài chính của họ trong thời gian tới họ tự nguyện sáp nhập, hợp nhất, sáp nhập và ngân hàng chỉ thông qua các đề án đó thôi. Còn đối với 9 ngân hàng thuộc diện bắt buộc phải tái cơ cấu này trên cơ sở kết quả thanh tra kiểm soát, trên cơ sở kết quả kiểm toán phương châm đầu tiên là cho các tổ chức tín dụng tự xây dựng phương án xử lý của mình. Chỉ trong trường hợp các tổ chức tín dụng không đưa ra được phương án tự tái cấu trúc, lúc đó Nhà nước và ngân hàng Nhà nước mới tiến hành tham gia vào việc xử lý các tổ chức tín dụng này. Nhưng sơ bộ báo cáo các đại biểu Quốc hội là đến nay các tổ chức tín dụng đã tìm được phương án tự xử lý, một là họ tự khắc phục thông qua việc kêu gọi các nhà đầu tư mới tham gia khắc phục những yếu kém về tài chính, quản trị của mình. Hai là cũng tìm được các đối tác để kịp thời hợp nhất, sáp nhập. Còn nhóm thứ hai là nhóm các ngân hàng hoạt động đang lành mạnh nhưng họ thấy rằng cần phải sáp nhập, hợp nhất để nâng cao quy mô cũng như năng lực cạnh tranh của mình, đó là hướng đề án rất hoan nghênh, đến nay các tổ chức tín dụng đang tìm kiếm với nhau để thực hiện công tác đó.
Nội dung thứ hai, tôi xin trình bày với Quốc hội về nguồn lực để chúng ta có thể tiến hành tái cấu trúc hệ thống ngân hàng. Đại biểu Quốc hội đặt vấn đề chúng tôi cho rằng hết sức phù hợp là bất kỳ một cuộc tái cấu trúc nào cũng đều phải có chi phí. Nhưng thực tế đất nước ta còn nghèo, ngân sách còn hạn hẹp chúng ta phải làm sao để có thể có được những nguồn lực đó bằng các công cụ khác nhau. Có một số dạng công cụ như sau:
Thứ nhất, chúng tôi kêu gọi huy động mọi nguồn vốn của mọi thành phần kinh tế tham gia vào quá trình tái cấu ttúc lại hệ thống các tổ chức tín dụng. Như tôi đã trình bày ở phần trên trong thời gian vừa qua đã có rất nhiều nhà đầu tư, các tổ chức kinh tế tham gia vào quá trình này, họ chấp nhận những tổn thất trước mắt nhưng họ được tham gia vào hoạt động này để tạo ra lợi nhuận trong tương lai.
Nguồn lực thứ hai, chúng tôi sẽ kêu gọi các nguồn đầu tư của các nhà đầu tư nước ngoài. Báo cáo Quốc hội là đến nay có rất nhiều nhà đầu tư nước ngoài đăng ký với ngân hàng Nhà nước để tham gia vào quá trình này. Nhưng theo phương châm của chúng ta là chỉ khi nào các nhà đầu tư trong nước không tham gia vào đầu tư thì khi đó chúng ta mới kêu gọi đến các nhà đầu tư nước ngoài để đảm bảo lợi ích cho nền kinh tế trong nước chúng ta.
Nguồn thứ ba. Chúng ta nói rằng có sự can thiệp của Nhà nước thì chúng tôi nói đến nay có hai phương thức chính:
Phương thức thứ nhất là trên cơ sở Luật ngân hàng Nhà nước đã được Quốc hội phê chuẩn và có hiệu lực từ ngày 01/01/2011 thì Ngân hàng Nhà nước được quyền góp vốn mua cổ phần các tổ chức tín dụng. Đó cũng là nguồn chúng tôi tham gia vào quản trị điều hành của các tổ chức tín dụng yếu kém. Khôi phục lại các tổ chức tín dụng đó. Sau đó kêu gọi các nhà đầu tư trong nước hoặc ngoài nước mua lại để hoàn lại vốn cho Nhà nước, thậm chí Nhà nước còn có lãi.
Phương thức thứ hai là chúng tôi sẽ thành lập ra các công ty mua, bán nợ. Báo cáo với các đại biểu Quốc hội, đó là một thực tiễn mà tất cả các nước trong khu vực cũng như trên thế giới đã áp dụng trong thời gian vừa qua. Đặc biệt trong khu vực của chúng ta là khủng hoảng tài chính của khu vực Châu Á vào những năm 1998 của thể kỷ trước thì đã dựng lên kinh nghiệm này và hết sức thành công.
Ở đây chúng ta thấy một điều rằng, khối lượng chúng ta phải đầu tư là rất lớn, nhưng sự tham gia của Nhà nước chỉ mang tính chất tạo ra các đòn bẩy, tạo ra các công cụ để xử lý trong giai đoạn ngắn hạn. Còn trong trung và dài hạn thì sẽ dùng các nguồn lực như tôi đã trình bày ở trên để bù lại cho những nguồn chúng ta đã bỏ ra trong ngắn hạn.
Chúng ta đã làm điều này trong lần khủng hoảng của năm 1998. Kinh nghiệm cho thấy rằng phải có nguồn vốn chúng ta bỏ ra đã được thu hồi lại và thậm chí chúng ta còn thu hồi được nhiều hơn số vốn chúng ta đầu tư ra. Kinh nghiệm xử lý của các nước trong khu vực cũng như của Mỹ trong thời gian vừa rồi, chúng ta thấy đến nay các khoản đầu tư của chính phủ Mỹ vào các ngân hàng gặp khó khăn trong giai đoạn vừa qua đã được thu hồi và có lãi.
Chúng tôi cho rằng, với tất cả các gói, các giải pháp đó, nếu chúng ta phối hợp nhịp nhàng thì sẽ có thể xử lý được một số lượng rất lớn đầu tư cho tái cấu trúc hệ thống ngân hàng.
Nội dung thứ ba mà nhiều đại biểu quan tâm cho rằng tái cấu trúc lại nông nghiệp, nông thôn Việt Nam là nội dung hết sức quan trọng, chúng tôi hoàn toàn nhất trí với nội dung này. Do vậy, trong đề án tái cấu trúc lại hệ thống ngân hàng của chúng tôi, chúng tôi cũng có một nội dung hướng tới nội dung đó. Ví dụ, chương trình tiếp tục cổ phần hóa các ngân hàng thương mại nhà nước, nhưng riêng Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn chúng tôi kiên quyết ít nhất trong vòng 5 năm tới không đặt vấn đề cổ phần hóa. Trong đề án tái cấu trúc lại Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn chúng tôi muốn biến ngân hàng này thành một trụ cột của hệ thống tài chính đối với lĩnh vực nông nghiệp và nông thôn. Trong vòng 5 năm sắp tới từ nay đến năm 2015 dư nợ cho vay nông nghiệp và nông thôn của Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn phải đạt mức không dưới 80% tổng dư nợ.
Đối với các tổ chức tín dụng khác chúng tôi đặt ra yêu cầu là dư nợ cho lĩnh vực nông nghiệp và nông thôn không dưới 20% tổng dư nợ của mỗi tổ chức tín dụng. Tổ chức tín dụng nào không có điều kiện để cho vay nông nghiệp và nông thôn thì chuyển nguồn vốn tương ứng đó cho cho Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn để cho vay nông nghiệp và nông thôn. Trong các chính sách về mở rộng mạng lưới chúng tôi ưu tiên cho tất cả các tổ chức tín dụng mở các mạng lưới của mình ở các lĩnh vực nông nghiệp và nông thôn. Chúng tôi cũng có đề án mở rộng hoạt động, cái chúng ta gọi là các tổ chức tài chính quy mô nhỏ để đưa được các dịch vụ ngân hàng, đưa được các dịch vụ tài chính đến các vùng nông thôn, đặc biệt là các vùng sâu, vùng xa. Chúng tôi cũng sẽ bám sát với Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn trên đề án tái cấu trúc lại nông nghiệp và nông thôn để có hỗ trợ theo hướng tức là đưa công nghệ cao vào nông nghiệp và nông thôn để thay đổi được năng suất lao động và cách thức canh tác của nông nghiệp và nông thôn. Vấn đề này nhiều đại biểu Quốc hội đã nói và đó cũng là những nội dung hoạt động ngân hàng hướng tới.
Đỗ Mạnh Hùng - Thái Nguyên
Kính thưa Quốc hội,
Vấn đề thứ nhất, tôi xin phép được nhìn từ góc độ là thành viên của Ủy ban Các vấn đề xã hội đó là vấn đề lực lượng lao động và hiệu quả xã hội của đề án. Hai nội dung này liên quan đến 2 câu hỏi:
Câu hỏi thứ nhất là đề án này ai làm.
Câu hỏi thứ hai là đề án này làm cho ai và làm vì ai.
Tôi đọc 4 mục tiêu trong đề án có một ý nói về đảm bảo an sinh xã hội. Những mục tiêu vì con người mà hướng tới phục vụ người dân thì không rõ. Tôi đề nghị bổ sung những nội dung làm rõ mục tiêu này trong đề án để người dân của chúng ta hiểu rằng Quốc hội, Chính phủ đang bàn một đề án mà mục tiêu của nó chính là để cho người dân được hưởng lợi, chứ không nhiều người sẽ hiểu rằng thành quả của đề án này có khi lại là một nhóm người trong xã hội được hưởng. Nếu làm rõ vấn đề này thì cũng làm rõ động lực để huy động các lực lượng tham gia vào thực hiện đề án.
Trước hết, về vấn đề mục tiêu, tôi đề nghị phải bổ sung các mục tiêu để xác định người dân của chúng ta sẽ được hưởng lợi từ việc thực hiện đề án hay cũng phải ghi vào trong mục tiêu một câu là "Phải nâng cao, cải thiện được thu nhập của người lao động và đời sống của người dân" như vậy sẽ tốt hơn.
Câu hỏi thứ hai là ai làm tức là vấn đề lao động, ở đây chắc chắn có nhiều lời giải. Tôi xin đề xuất 3 ý:
Thứ nhất là vấn đề đào tạo, chúng ta nói muốn có cơ cấu công nghiệp công nghệ cao, xây dựng nền nông nghiệp có những sản phẩm mang thương hiệu quốc gia, cạnh tranh ở mức toàn cầu. Chúng ta muốn có hệ thống dịch vụ mà tất cả mọi khách hàng từ người giàu đến người nghèo đều hài lòng về dịch vụ đó mà chúng ta không có đào tạo nhân lực để đáp ứng nông nghiệp công nghệ cao hay nền nông nghiệp hiện đại hay dịch vụ chất lượng tốt như vậy thì chắc chắn đề án này bất khả thi. Tôi đề nghị trong vấn đề lao động đề cập đến yếu tố đầu tiên là đào tạo.
Thứ hai, cơ chế thu hút, theo tôi phải phân ra hai tầng, tầng thứ nhất, phổ thông đại trà. Ở đây muốn nói đến chính sách về tiền lương thu nhập cho người lao động, có đại biểu đã đề cập rồi, tôi không nói thêm. Tầng thứ hai, tức là trong đề án phải làm rõ cơ chế để thu hút chuyên gia lao động có chất lượng cao để tham gia thực hiện đề án tái cơ cấu này.
Thứ ba, vấn đề phân bổ lại lực lượng lao động, nếu thực hiện đề án chắc chắn sẽ có một bộ phận rất lớn lực lượng lao động từ nông thôn, nông nghiệp sẽ chuyển dịch sang các ngành công nghiệp xây dựng dịch vụ và cũng có một dòng lao động từ nông thôn cung cấp cho các khu công nghiệp, đô thị mới. Nếu chúng ta không có nội dung chủ động để bố trí phân bổ lại lực lượng thì chúng ta sẽ có hậu quả chúng ta không mong muốn, thậm chí những tiêu cực. Cho nên tôi xin đề nghị trong đề án cũng phải có những nội dung chủ động nói về phân bổ lại lực lượng nguồn lao động.
Vấn đề thứ hai, về cơ cấu và cơ chế, tôi nghĩ đây là hai từ phải đi liền với nhau, ta nói tái cơ cấu đầu tư, tái cơ cấu này, cơ cấu nọ nhưng mà phải có một cơ chế hiệu quả, hợp lý để thực hiện. Cũng có nhiều vấn đề trong cơ chế nhưng tôi chỉ xin đề cập hai ý:
Thứ nhất, cơ cấu đầu tư, theo tôi nên giảm mạnh đầu tư theo kiểu cấp vốn mà tăng đầu tư theo kênh tín dụng. Như vậy, người đối tượng được nhận đầu tư sẽ có trách nhiệm hơn với đồng tiền mà mình được nhận. Chứ vừa rồi chúng ta thấy rằng nhiều các doanh nghiệp Nhà nước cũng không thật trách nhiệm với đồng tiền được Chính phủ, Quốc hội, nhân dân giao cho.
Thứ hai, tôi tán thành với nhiều đại biểu nói rằng phải làm mạnh việc tách chức năng, nhiệm vụ, quản lý Nhà nước với chức năng, nhiệm vụ của chủ sở hữu đại diện cho chủ sở hữu của Nhà nước, ở các doanh nghiệp Nhà nước. Bởi vì hai chức năng này rõ ràng hoàn toàn khác nhau, chức năng quản lý Nhà nước thuộc công quyền mà chức năng về chủ sở hữu thuộc về kinh doanh. Cho nên tôi tán thành với ý kiến của một số đại biểu nói rằng phải có một cơ quan chuyên trách để thực hiện quản lý và giám sát quyền chủ sở hữu của Nhà nước tại các doanh nghiệp Nhà nước. Tôi nghĩ phương án Ủy ban chuyên trách ngang cấp bộ cũng chỉ là một phương án, tôi đề xuất là nên nghĩ đến phương án nữa là hình thành một hội đồng quản lý vốn nhà nước tại các doanh nghiệp nhà nước, hội đồng này có thể do Thủ tướng trực tiếp làm Chủ tịch hoặc có thể giao cho Phó Thủ tướng, thành viên mở rộng ra, không riêng gì Chính phủ, có thể mời đại diện của các thành viên trong hệ thống chính trị tham gia. Như vậy, quản lý vốn nhà nước của ta sẽ đảm bảo đại diện quyền chủ sở hữu của người dân trong các doanh nghiệp lớn như vậy. Tôi xin hết.
Vương Đình Huệ - Bộ trưởng Bộ tài chính
Kính thưa Quốc hội,
Cùng với đề án tổng thể, Chính phủ và Thủ tướng đã chỉ đạo các bộ xây dựng các đề án thành phần, Bộ Tài chính được giao thực hiện 2 đề án: Một là đề án tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước trọng tâm là tập đoàn, tổng công ty; Đề án thứ hai là đề án tái cơ cấu thị trường chứng khoán và các công ty bảo hiểm.
Đối với chứng khoán và bảo hiểm chúng tôi đã trình Chính phủ rất sớm, trong tháng 3 đã có báo cáo lại với Chính phủ, hiện nay đang chờ Chính phủ phê duyệt.
Đối với đề án tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước đã trình Chính phủ từ tháng 11.2011, trình Bộ Chính trị vào tháng 12, trình lại Chính phủ vào tháng 03, Chính phủ đã cho ý kiến tại phiên họp thường kỳ tháng 4, đã trình chính thức kèm theo chương trình hành động để trình Chính phủ vào ngày 10.05.
Tôi xin phép báo cáo giải trình một số nội dung liên quan đến đề án này các đại biểu Quốc hội đã nêu:
Chúng ta biết doanh nghiệp nhà nước phần lớn thành lập trong thời kỳ kế hoạch hóa tập trung, số lượng giảm nhanh, đến năm 2005 chỉ còn lại 2.850 doanh nghiệp, số doanh nghiệp thành lập mới trong 10 năm chỉ có 128 doanh nghiệp, chủ yếu trong lĩnh vực công ích. Thành tựu của nó chúng ta đã biết có thể nói một cách tổng quát là quá trình chuyển sang cơ chế thị trường vừa được mở rộng, sắp xếp, đổi mới, chuyển dần sang hoạt động cơ chế thị trường. Doanh nghiệp nhà nước, trọng tâm là tập đoàn, tổng công ty đã có đóng góp quan trọng trong ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát, bảo đảm các mục tiêu và an ninh xã hội.
Tuy nhiên, khuyết điểm và yếu kém của doanh nghiệp nhà nước thì có thể kể 4 nội dung tóm tắt như sau: Một là tiến trình đổi mới, sắp xếp doanh nghiệp nhà nước còn chậm và còn những kết quả hạn chế;
Hai là hiệu quả sản xuất, kinh doanh, sức cạnh tranh còn thấp, chưa tương xứng với nguồn lực được giao; 80% lợi nhuận tập trung ở một số ít tập đoàn như Dầu khí, Viettel, Bưu chính viễn thông v.v.;
Ba là thực trạng tài chính ở không ít tập đoàn, tổng công ty và doanh nghiệp còn yếu kém, thua lỗ, tiềm ẩn nguy cơ mất cân đối tài chính.
Thứ tư là năng lực, hiệu lực, hiệu quả quản trị của tập đoàn, tổng công ty và nhiều doanh nghiệp còn nhiều bất cập và yếu kém.
Đấy là những lý do mà chúng ta cần phải đẩy mạnh tái cơ cấu các doanh nghiệp này.
Về mục tiêu. Trong đề án có nêu 4 mục tiêu, nhưng chúng tôi thấy có 2 mục tiêu chính:
Một là nâng cao năng lực hiệu quả sản xuất, kinh doanh, sức cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước;
Hai là làm lành mạnh hóa và nâng cao năng lực tài chính, đảm bảo phát triển lành mạnh, bền vững của doanh nghiệp nhà nước, nhất là các tập đoàn, tổng công ty.
Như vậy, tái cấu trúc không phải là chúng ta làm suy yếu doanh nghiệp nhà nước đi hoặc là diệt luôn nó đi mà tái cấu trúc chính là làm cho doanh nghiệp nhà nước mạnh lên.
Về phạm vi và nội dung tái cơ cấu thì dự án chỉ rõ là tập trung vào 5 trụ cột:
Một là tái cơ cấu ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh, chất lượng, kế hoạch và sản phẩm;
Hai là tái cơ cấu về tổ chức lao động;
Thứ ba là về tài chính;
Thứ tư là quản trị doanh nghiệp;
Thứ năm là quản lý nhà nước về hệ thống pháp luật.
Như vậy, tiến hành tái cơ cấu trên cả phương diện tổng thể và tái cơ cấu đối với từng tập đoàn và tổng công ty nhà nước.
Về giải pháp thì trong đề án cũng nêu rõ 4 nhóm giải pháp: Nhóm thứ nhất là tập trung phát triển doanh nghiệp nhà nước trong những ngành, lĩnh vực quan trọng, có ý nghĩa then chốt của nền kinh tế quốc dân, đảm bảo cân đối lớn, ổn định kinh tế vĩ mô, quốc phòng, an ninh và trên một số địa bàn quan trọng.
Theo giải pháp này chúng tôi chia doanh nghiệp nhà nước thành 4 nhóm: Nhóm 1 vẫn giữ 100%; Nhóm 2 sở hữu 75%; Nhóm 3 từ 51 - 65% tức là vẫn giữ cổ phần chi phối; Nhóm 4 là không cần thiết nắm cổ phần. Tương tự với từng nhóm này thì có những giải pháp tương ứng để chúng ta thực hiện.
Thứ hai là đẩy mạnh cổ phần hóa, đa dạng hóa sở hữu thu hút nhà đầu tư chiến lược trong và ngoài nước. Đây được coi là bước trọng tâm và giải pháp căn bản để tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước.
Thứ ba là sắp xếp, đổi mới mô hình tổ chức hoạt động của tổng công ty, tập đoàn kinh tế, nâng cao năng lực quản trị, công khai minh bạch, cạnh tranh bình đẳng giống các thành phần kinh tế khác trong nền kinh tế thị trường.
Thứ tư là thực hiện triệt để, phân định, tăng cường chức năng quản lý nhà nước và chức năng sở hữu. Chỗ này chúng tôi nói thêm lần này đề án không dùng chữ "tách bạch" mà sử dụng từ "phân định". Khái niệm phân định ở đây xuất phát từ triết lý doanh nghiệp nhà nước là chủ sở hữu nhà nước, nhà nước đồng thời là người quản lý. Có thể giao cho ai thì chưa biết, có thể cũng là một người thôi nhưng vai này thì làm quản lý nhà nước, chức năng này làm chủ sở hữu thì chúng ta phải phân định cho rõ. Nhiều khi chúng ta nói tách, thậm chí có thời gian chúng ta không ít một số nơi, một số doanh nghiệp sa vào khuynh hướng bỏ luôn chức năng quản lý, không ai quản lý. Lần này có nhận thức sâu hơn và thay chữ "tách" bằng chữ "phân định".
Thứ năm là về nguồn lực và công cụ, vấn đề này đại biểu Quốc hội rất quan tâm, chúng tôi đồng tình với ý kiến của đại biểu Quốc hội.
Trước hết tôi nói rằng đã tái cấu trúc là dứt khoát phải có nguồn lực, và là nguồn lực rất lớn. Kinh nghiệm như của Nhật Bản, giải quyết 10% nợ xấu của ngân hàng và doanh nghiệp tốn mất khoảng 10% GDP. Cuối những năm 80 Nhật Bản sa vào bong bóng về nợ như hiện nay của chúng ta và họ đã dùng 10% GDP để cơ cấu lại nợ, lúc đó gặp phải sự phản ứng của dân chúng cho nên Nhật Bản đã chần chừ và không thực hiện tiếp các giải pháp tái cấu trúc. Vì vậy, cho nên kinh tế Nhật Bản phải trả giá mấy chục năm bị suy thoái, không dựng dậy được, cho đến bây giờ vẫn còn tình trạng như vậy. Cho nên nước ngoài người ta cũng nói với mình là đã làm thì phải quyết liệt và phải làm đến nơi đến chốn. Trong nguồn lực này, chúng tôi thống nhất với đề án tổng thể là nguồn lực và công cụ phải đặt trong chính quá trình tái cấu trúc và do quá trình tái cấu trúc mang lại. Đối với lĩnh vực doanh nghiệp Nhà nước, báo cáo với Quốc hội mấy nguồn như sau:
Thứ nhất, chúng ta sẽ trông đợi vào quỹ hỗ trợ sắp xếp và phát triển doanh nghiệp, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định 21 ngày 10 tháng 5 năm 2012 thay thế Quyết định 113 ngày 18 tháng 8 năm 2008, đổi tên quỹ "phát triển doanh nghiệp trung ương" thành "quỹ sắp xếp và phát triển doanh nghiệp nhà nước" trong đó có các nội dung rất đổi mới về thu và chi quỹ này. Về thu, trước đây chỉ có 3-4 nguồn, bây giờ là 7 nguồn. Về chi, bổ sung thêm nội dung chi rất cần thiết trong quá trình tái cấu trúc đó là cấp vốn điều lệ cho doanh nghiệp và đầu tư bổ sung thêm vốn để duy trì hoặc tăng tỷ lệ phần vốn nhà nước trong tham gia tại các doanh nghiệp.
Đại biểu ở An Giang vừa nêu, thoái vốn hoặc chúng ta rút bớt phần vốn nhà nước cũng phải hết sức thận trọng. Công ty cổ phần thực phẩm An Giang là một công ty hoạt động rất hiệu quả, chúng ta đã thoái chỉ còn sử dụng giữ lại 21,6%. Đến bây giờ các nhà đầu tư nước ngoài, quỹ đầu tư nước ngoài, đầu tư tư nhân chiếm cổ phần đa số, tất cả các thứ Hội đồng quản trị nhà nước chúng ta đưa ra người ta bác bỏ hết. Đại hội cổ đông vừa rồi từ đầu đến cuối các cổ đông này không nói gì, nhưng đến khi biểu quyết thì bác hết tất cả các kết quả kiểm toán cũng như các ý kiến khác và làm cho công cụ điều tiết của chúng ta đối với nông nghiệp, nông dân, nông thôn ở tỉnh An Giang rất khó khăn và bây giờ chúng ta muốn mua lại vốn của họ phải theo quy luật thị trường và họ không đồng ý bán cho chúng ta thì chúng ta cũng phải chịu. Cho nên hiện nay Bộ tài chính, Tổng công ty đầu tư vốn đang nghiên cứu bằng mọi cách theo đề nghị của An Giang để xem xét tăng phần vốn của chúng ta lên, khi tăng cũng phải có nguồn lực này.
Thứ hai, khác với thời kỳ trước, lần này chúng ta có những công cụ và phương tiện rất hiệu quả, đó là công cụ mua bán nợ và Bộ tài chính đã có công ty DATC và hiện nay đang tham gia cơ cấu lại nợ cho Công ty cổ phần thủy sản Bình An. Chúng tôi dự kiến đầu tư để tăng cường năng lực cho công ty này và có thể thành lập thêm các công ty khác, đặc biệt cho phép thành lập những định chế tài chính như thế này nhưng xã hội hóa, tư nhân có thể tham gia vào quá trình này.
Thứ ba là các nguồn lực của các cổ đông chiến lược nước ngoài.
Thứ tư là các nguồn vay ODA. Hiện nay ADB đã cam kết cho chúng ta vay khoảng 600 triệu đô la để tái cấu trúc một số tập đoàn, tổng công ty với tham gia vay dài và lãi suất rất rẻ để chúng ta có thể tham gia vào tái cơ cấu các tập đoàn này. Tập đoàn được thí điểm đầu tiên là Tập đoàn Sông Đà với 120 triệu đô la, cho chúng ta vay đến 30 năm, lãi suất 0,5%, mà người nước ngoài người ta quản lý việc này rất chặt chẽ.
Lê Bộ Lĩnh - An Giang
Kính thưa Quốc hội,
Tôi xin có 2 ý để Ban soạn thảo đề án tham khảo:
Thứ nhất là khung khổ chung của đề án.
Thứ hai là xác định khâu đột phá.
Khung khổ chung đề án thì nên trả lời 4 câu hỏi: Nền kinh tế chúng ta đang đứng ở đâu, những vấn đề gì đang xảy ra đối với nền kinh tế của chúng ta, tại sao chúng ta phải thay đổi. Câu hỏi thứ hai là chúng ta cần đi đến đâu, mục tiêu chúng ta cần đạt đến là gì? Câu hỏi thứ ba là chúng ta đạt đến đó bằng cách nào, trong khoảng thời gian nào và với nguồn lực nào? Câu hỏi thứ tư, trong này chưa được đề cập tôi đề nghị bổ sung vào là làm thế nào biết được chúng ta đang đi đúng hướng, tức là cơ chế kiểm định và kiểm soát việc thực hiện Đề án tái cấu trúc, đấy là khuôn khổ chung xin góp ý để Ban soạn thảo tham khảo.
Ý thứ hai, các đại biểu nói vậy thì đột phá của đề án này là gì? đề án chắc chắn không lặp lại chiến lược, chúng ta đã có chiến lược phát triển kinh tế 10 năm, kế hoạch 5 năm đã thảo luận thông qua rồi. Đề án phải là một phương thức tổ chức để thực hiện đạt được các mục tiêu và phương hướng chiến lược. Chứ còn nếu mà đưa hết các nội dung chiến lược vào đây thì không hết được và không cần thiết mà phải là một phương thức tổ chức thực hiện chiến lược.
Tôi rất tiếc ý tưởng hay nhất ở trong đề án thì không đưa vào bảng tóm tắt và lại trình bày ở trang 34: tái cấu trúc kinh tế về bản chất là thay đổi lớn và căn bản thể chế hiện hành về phân bổ quản lý và sử dụng nguồn lực xã hội để hình thành thể chế mới hợp lý hơn, hiệu lực và hiệu quả hơn, đây là tư tưởng chủ đạo của đề án. Tôi nói rằng đột phá của chúng ta là gì? chiến lược xác định ba đột phá nhưng đột phá của đột phá thì phải là cải cách thể chế, cải cách thể chế phải xác định là đột phá của các đột phá và thể chế ở đây bao gồm cả thể chế thị trường và thể chế hành chính. Tôi xin có bốn ý về vấn đề này, không phải tất cả các ý về thể chế.
Thứ nhất, cần khắc phục những điểm yếu hiện nay của thể chế hành chính, ba điểm yếu là phải tăng cường chất lượng, sự nhất quán và minh bạch của hệ thống chính sách.
Thứ hai, tăng cường sự phối hợp liên ngành, liên bộ và sự phối hợp giữa Trung ương và địa phương.
Thứ ba, tăng cường tính trách nhiệm trong thực thi. Nếu không thực thi cũng được, thực thi tốt cũng được và thực thi không tốt cũng không có đánh giá. Ba yêu cầu trong khắc phục các điểm yếu của thể chế hành chính hiện nay.
Thứ hai, chúng ta đang xây dựng thể chế kinh tế thị trường mà vẻ đẹp của kinh tế thị trường là hai chữ: cạnh tranh. Cạnh tranh này lại có hai khuyết tật cố hữu: Một, bỏ qua lĩnh vực phi lợi nhuận, không có lợi nhuận. Hai, cạnh tranh luôn luôn dẫn đến xu hướng độc quyền. Vai trò của Nhà nước phải hạn chế hai khuyết tật này mà chúng ta gọi là Nhà nước phải khắc phục thất bại của thị trường và Nhà nước phải hạn chế, có chính sách chống độc quyền thì vẻ đẹp của kinh tế thị trường cạnh tranh mới được phát huy tác dụng.
Về mặt thể chế có 4 đạo luật cơ bản để có thể giải quyết 2 vấn đề này:
Một là Luật đầu tư công;
Hai là Luật ngân sách;
Ba là Luật đất đai;
Bốn là Luật cạnh tranh.
Trong chương trình xây dựng pháp luật của chúng ta đã có 3 luật mà tinh thần cơ bản của Luật đầu tư công là phải khắc phục khiếm khuyết của thị trường, thất bại của thị trường. Luật ngân sách và Luật đất đai chúng ta cũng phải khẩn trương hoàn thành. Luật cạnh tranh chúng ta đã có năm 2005, Luật cạnh tranh chúng ta ban hành trước khi chúng ta gia nhập tổ chức thương mại thế giới, trong đó có nêu về vấn đề chống độc quyền.
Tôi đề nghị phải nghiên cứu để chúng ta có Luật chống độc quyền. Trung Quốc mất 13 năm để xây dựng Luật chống độc quyền, sau 7 năm khi gia nhập tổ chức thương mại thế giới năm 2008 thì mới thông qua được luật này. Chúng ta gia nhập tổ chức thương mại thế giới được 6 năm rồi, tôi đề nghị bây giờ chúng ta phải khẩn trương nghiên cứu, cái này không thể làm nhanh được, phải có Luật chống độc quyền để đảm bảo sự vận hành của kinh tế thị trường.
Chúng ta nói nhiều đến cải cách doanh nghiệp nhà nước, Tập đoàn, Tổng công ty nhà nước. Tôi nói 3 điểm trọng tâm của cải cách hiện nay là về tài chính, đầu tư công, doanh nghiệp nhà nước thực chất cũng là cải cách thể chế. Doanh nghiệp nhà nước giữ vị trí quan trọng như vậy thì Quốc hội phải có cơ chế giám sát trực tiếp và thường xuyên đối với việc quản lý tài sản hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước, các tập đoàn và tổng công ty nhà nước thông qua cơ chế kiểm toán hàng năm và báo cáo trước Quốc hội về hoạt động của các Tập đoàn, Tổng công ty nhà nước. Còn quá trình tái cơ cấu vẫn diễn ra.
Về tổ chức thực hiện, nhiều đại biểu đã nêu là có cần cơ quan thực hiện tái cấu trúc này không? Tôi nghĩ vấn đề trọng điểm, mấu chốt của chúng ta là cải cách thể chế, chúng ta nên nghiên cứu thành lập một ủy ban cải cách thể chế và tái cơ cấu, ủy ban này là một ủy ban độc lập, có chức năng cơ bản và thiết kế, giám sát quá trình cải cách thể chế tái cấu trúc.
Cuối cùng, đề án tái cấu trúc là một quá trình hoàn thiện cùng với thực tiễn và nhận thức, để quá trình này hoàn thiện, chắc chắn chúng ta phải gắn liền tái cấu trúc với đổi mới tư duy, hai cái này phải gắn chặt với nhau thì chúng ta mới có thể hoàn thiện quá trình tái cấu trúc như mong muốn. Tôi xin hết.
Trần Hoàng Ngân - TP Hồ Chí Minh
Kính thưa Quốc hội,
Đề án tái cơ cấu kinh tế Việt Nam là một đề án phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực, nhiều ngành và còn nhiều quan điểm khác nhau, nó không chỉ phụ thuộc muốn chủ quan của chúng ta, còn phụ thuộc vào yếu tố khách quan từ bên ngoài. Các yếu tố này đang chuyển động, biến đổi liên tục. Đặc biệt nền kinh tế nước ta đang có nhiều khó khăn thách thức cần tái cơ cấu rất nhiều lĩnh vực, có những lĩnh vực không phải chờ đến đề án tổng thể, chúng ta đang tái cơ cấu, cụ thể như các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay đã tái cơ cấu, tái cơ cấu hệ thống ngân hàng thương mại như tái cơ cấu trong đầu tư công mà chúng ta phải làm từ năm 2011.
Do đó, tôi thấy nhóm nghiên cứu đề án đã đầu tư rất nhiều công sức và trí tuệ, tôi thấy rất đáng trân trọng, nhưng tôi vẫn chưa yên tâm với đề án khi những khiếm khuyết trong vận hành kinh tế vĩ mô, tính lợi ích phân tán tại các địa phương vẫn chưa có giải pháp cụ thể. Các thế mạnh nền kinh tế - xã hội cũng như điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên của nước ta và lợi thế của từng địa phương, từng vùng, từng lãnh thổ chưa được khai thác một cách hiệu quả. Bản báo cáo chưa đánh giá tình hình kinh tế, chính trị xã hội thế giới, khu vực và thế mạnh của các quốc gia có điều kiện kinh tế, có thế mạnh như Việt Nam. Đặc biệt là các ngành mà chúng ta dự định ưu tiên thì nước nào đang có thế mạnh đó và kinh nghiệm của Thái Lan trong những năm trước đây khi đầu tư vào ngành điện tử thì cuối cùng thất bại khi bị Trung Quốc cạnh tranh, hoặc là Philippin trong tái cơ cấu về ngành nông nghiệp.
Nhân đây, tôi xin chia sẻ thêm về một số quan điểm để góp ý vào những nghiên cứu.
Thứ nhất, sau 25 năm đổi mới, một trong những thành công quan trọng, có ý nghĩa thiên niên kỷ của nước ta là giúp hàng triệu người thoát nghèo. Số hộ nghèo nước ta từ 58% năm 1993 xuống còn 12% hiện nay. Vì vậy, tái cơ cấu kinh tế không được để hộ dân tái nghèo mà phải có chính sách, có kinh phí để chăm sóc tốt người lao động nếu bị ảnh hưởng bởi đề án tái cơ cấu.
Quan điểm thứ hai, Việt Nam với khí hậu nhiệt đới, có nguồn nước dồi dào và với khoảng 32,7 triệu hécta đất, trong đó chủ yếu là đất nông nghiệp, nhờ vậy nước ta đang có nhiều thế mạnh về lĩnh vực nông nghiệp. Cụ thể như 25% trên tổng kim ngạch xuất khẩu, đóng góp vào GDP là 22% trong cơ cấu ngành. Chúng ta đang có 70% dân số sống ở nông thôn, 48% đang lao động trong lĩnh vực nông nghiệp. Tuy nhiên, trong thời gian vừa qua tổng nguồn vốn kinh tế, xã hội, kể cả đầu tư công, kể cả đầu tư tư nhân, đầu tư nước ngoài thì tổng nguồn vốn này chỉ có 6,2%.
Do đó, nếu nền nông nghiệp Việt Nam dành những vị trí nhất định, xác định được nguồn vốn đầu tư và có cơ chế hỗ trợ thích hợp thì tỷ trọng đóng góp của nông nghiệp sẽ cao hơn.
Tôi đề nghị xem xét lại trong đề án khi đề nghị giảm tỷ trọng đóng góp của nông nghiệp trong GDP chỉ là 15%. Theo tôi là không hợp lý.
Vấn đề thứ ba, về sản xuất hàng tiêu dùng. Nước ta với dân số 88 triệu dân, đứng hàng thứ ba trong khu vực và 13 trên thế giới. Đó là một thị trường rất hấp dẫn cho những nhà sản xuất hàng tiêu dùng, nhưng các doanh nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng của Việt Nam chưa được đầu tư đúng mức. Doanh nghiệp Việt Nam thiếu cơ chế hỗ trợ rõ ràng từ Chính phủ và chi phí sản xuất, kinh doanh thuộc loại bậc cao trên thế giới. Do đó, họ phá sản và dừng hoạt động. Trong khi đó các doanh nghiệp nước ngoài với nhiều ưu thế vốn có, chi phí sản xuất thấp, hưởng nhiều ưu đãi từ chính sách khuyến khích vốn đầu tư nước ngoài, từ sự cạnh tranh, thu hút đầu tư của các tỉnh, thành và còn tìm cách trốn thuế thông qua hành vi chuyển giá. Các công ty nước ngoài đang chiếm lĩnh thị trường trong nước, do đó tôi đề nghị Ban soạn thảo đề án cần nghĩ đến nội lực nhiều hơn là ưu đãi cho ngoại lực.
Vấn đề thứ tư, về du lịch và kinh tế biển, nước ta có bờ biển dài và đẹp, nhiều danh lam thắng cảnh nhưng ngành du lịch của ta vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng. Chúng ta cần học tập kinh nghiệm khai thác du lịch của các nước như Thái Lan và đầu tư nhiều hơn nữa cho ngành du lịch Việt Nam. Kinh tế biển có nhiều tiềm năng nhưng dịch vụ cảng biển, khai thác biển còn rất hạn chế. Đội tàu đánh bắt hải sản của ngư dân còn rất thô sơ, lạc hậu, khi có gió to, sóng lớn thuyền không biết đi đâu về đâu, kế vào đó là nỗi đau và nước mắt của gia đình ngư dân và bà con láng giềng. Trong khi chúng ta để thất thoát hàng tỷ đồng cho các con tàu Vinashin, Vinalines. Vì vậy, tôi đề nghị có cơ chế khuyến khích, hỗ trợ thích đáng và mạnh dạn đầu tư cho đoàn tàu đánh bắt hải sản của ngư dân hiện đại vừa đảm bảo ý nghĩa kinh tế, chính trị xã hội và đảm bảo được an ninh quốc gia. Đó là thế mạnh của chúng ta mong đề án đầu tư đúng mức lợi thế cạnh tranh của nước mình về kinh tế biển, về du lịch, về nông nghiệp để Việt Nam chúng ta phát triển một cách bền vững. Xin cám ơn.
Bùi Quang Vinh - Bộ trưởng Bộ kế hoạch và đầu tư
Kính thưa các vị đại biểu Quốc hội,
Trước hết thay mặt cho cơ quan soạn thảo đề án chúng tôi rất cảm ơn những ý kiến các đại biểu Quốc hội đã phát biểu trong phiên thảo luận ở tổ vừa qua, cũng như các ý kiến đã phát biểu tại hội trường ngày hôm nay. Chúng tôi xin tiếp thu một cách nghiêm túc những ý kiến của các quý vị đại biểu, đặc biệt là sau phiên họp này Quốc hội sẽ có những kết luận để cho các cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện đề án này.
Trước hết tôi xin báo cáo các đại biểu Quốc hội đề án tái cơ cấu nền kinh tế gắn với mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả năng lực cạnh tranh là một đề án rất lớn, phạm vi rất rộng và đòi hỏi phải có đánh giá thật kỹ mô hình hiện tại ở nhiều góc độ khác nhau, thấy rõ những yếu điểm, hạn chế của mô hình hiện tại, nguyên nhân sâu xa của hạn chế đó để từ đó có căn cứ lựa chọn, xác định những định hướng mới và bước đi, cách làm, dự báo những tác động của nó đến kinh tế và xã hội trong những năm tới. Với đề án lớn như vậy và mong muốn của chúng ta nói chung, đặc biệt của các đại biểu Quốc hội hôm nay nêu, các đại biểu thấy và tầm của đề án rất lớn. Tôi chỉ nói riêng phần nếu đánh giá theo đúng mô hình hiện tại xem cái gì sâu xa đến đâu để khẳng định hướng mới cũng là vấn đề cần thảo luận và cần công sức, trí tuệ của nhiều cấp, nhiều ngành và của các chuyên gia, kể cả trong nước và quốc tế. Nhưng có một điều mà chúng tôi cũng ý thức được, tuy nhiên có một vấn đề đặt ra là thời hạn của chúng ta rất ngắn, nói là mấy tháng nhưng thực chất chỉ có khoảng 60 ngày để làm, cho nên không đủ lực lượng và thời gian để nghiên cứu một cách thật kỹ lưỡng và đưa ra những vấn đề cụ thể như các đại biểu yêu cầu ở đây.
Thực ra dự án này trình ra nhiều cấp và đưa ra để dự kiến hội thảo mới được đến ngày hôm nay chứ không phải đến hôm nay tính từ ngày ra nghị quyết, thực ra nó sớm rất nhiều. Chúng tôi cũng đã chủ động đề xuất với Ủy ban Kinh tế của Quốc hội xin ý kiến của rất nhiều chuyên gia và qua các cuộc hội thảo như hội thảo tại Đà Nẵng cũng đã đưa toàn bộ ý kiến đó để tiếp thu, chọn lọc vào đây, cũng như các bộ, ngành, chuyên gia độc lập và đã có một buổi Ủy ban Thường vụ Quốc hội các đại biểu Quốc hội chuyên trách, đoàn đại biểu Quốc hội địa phương tham gia góp ý kiến. Có nghĩa là đã qua rất nhiều bước để có được cái hôm nay. Tuy vậy, nó vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu như các ý kiến đã phát biểu. Chúng tôi thấy rằng những ý kiến phát biểu hôm nay cũng như các ý kiến ở tổ rất xác đáng và là những quan tâm thật sự mà chúng ta thấy có trách nhiệm trước đổi mới của đất nước. Chúng tôi sẽ cố gắng cùng với các cơ quan của Chính phủ tiếp thu ở mức tối đa, làm thế nào có thể có một đề án đáp ứng tương đối yêu cầu chúng ta đang đặt ra.
Thực ra có 2 quan điểm, có một quan điểm cho rằng thực hiện đúng, nghiêm túc các nghị quyết của Đảng, đặc biệt Nghị quyết XI đã ghi rõ trong yêu cầu là: Giao cho Chính phủ khẩn trương hoàn thành đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế theo mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng hiệu quả và năng lực cạnh tranh. Thực hiện đồng bộ theo lộ trình thích hợp trong tất cả các ngành, các lĩnh vực trên phạm vi cả nước, báo cáo tại Kỳ họp thứ 3, có nghĩa yêu cầu trên tất cả mọi lĩnh vực, mọi cấp, mọi ngành từ trên Trung ương đến doanh nghiệp, phạm vi rất rộng. Vấn đề này được thể hiện trong Nghị quyết 3 của Trung ương khóa XI.
Để làm được điều này chúng ta cần có tính toán để chọn lựa. Nhưng Chính phủ đồng hành với việc thực hiện nghiêm túc này đã chủ động, khẩn trương làm 3 đề án thành phần mà các đại biểu vừa nghe các Bộ trưởng đã nêu, trong đó Đề án tái cơ cấu đầu tư công mà trọng tâm là đầu tư công đã được tiến hành từ cuối năm ngoái. Tái cơ cấu thị trường tài chính, trong đó trọng tâm là ngân hàng thương mại và một số định chế tài chính như thị trường chứng khoán, thị trường bảo hiểm. Tái cơ cấu về doanh nghiệp, trong đó trọng tâm là doanh nghiệp nhà nước, tập đoàn, tổng công ty nhà nước lớn. Đó là những vấn đề rất lớn, nhiều đại biểu cho rằng đây chính là những đề án lớn, có tính lan tỏa lớn. Nếu chúng ta tập trung làm tốt 3 điều này thì có thể là những đột phá. Trong này chúng tôi xác định đây là những đột phá của vấn đề này.
Tôi đồng tình với nhiều ý kiến của đại biểu Quốc hội, về quan điểm tái cơ cấu kinh tế tại trang 5 chúng tôi nói là: "Bên cạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa tái cơ cấu kinh tế phải coi trọng và phát huy các lợi thế về nông nghiệp, phát triển mạnh kinh tế dịch vụ và du lịch". Chúng ta hướng tới mục tiêu là công nghiệp hóa nhưng phải coi trọng nông nghiệp và dịch vụ du lịch. Tất nhiên đây là đề án tổng thể nên nó không thể chi tiết được, chúng tôi tranh luận rất nhiều là không đủ thời gian để làm chi tiết. Nhưng nếu sa vào chi tiết thì không thể có sức để chúng ta cụ thể hóa ngay những vấn đề rất hóc búa này được mà rõ ràng phải cân nhắc thận trọng đưa ra trình Quốc hội, cuối cùng Chính phủ quyết định đưa khung mang tính tổng thể, sau khi xin ý kiến và quan điểm chủ trương, các biện pháp, giải pháp lớn lúc đó giao cho các cấp, các ngành thực hiện theo nghị quyết của Quốc hội là các cấp đều phải làm và các ngành đều phải làm. Trong nông nghiệp là một đề án rất lớn để làm sao cơ cấu lại ngành nông nghiệp của chúng ta theo hướng hiện đại.
Có đại biểu nói là phải chi tiết ra, thực ra các đề án này Chính phủ đã được cơ bản thông qua, rất dày và có thể gửi cho các đại biểu Quốc hội các đề án này. Nhưng trong này chỉ nêu những vấn đề khái quát đã được thông qua nên các đại biểu thông cảm nếu đòi hỏi quá chi tiết thì đề án này mang tổng thể không thể đáp ứng được và không nên làm như vậy, nên để cho các ngành, các cấp phải từ trên thực tiễn để làm. Chúng ta đang thực hiện những biện pháp để tái cơ cấu, trong các giải pháp này tôi đồng tình với các ý kiến hoàn thiện thể chế là khâu đột phá. Nếu không làm tốt thì tất cả những việc khác không làm được, trong thể chế này có hàng loạt những vấn đề chúng ta phải làm, không phải chỉ có một loạt các hệ thống luật mà chúng tôi đã kê ở đây khoảng mười mấy hệ thống luật cần phải làm. Mà nó còn nhiều vấn đề liên quan đến tổ chức bộ máy trong hệ thống chính trị chúng ta để chúng ta thay đổi lại.
Tại sao các địa phương xây dựng rất nhiều cảng biển, rất nhiều khu công nghiệp, địa phương nào cũng cạnh tranh với nhau thành 63 nền kinh tế như nhiều đại biểu nói. Tôi nghĩ 63 Đoàn đại biểu Quốc hội ở đây chúng ta tự hỏi tại sao, tôi nghĩ rằng trong chức năng của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp trong Luật hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân giao cho chính quyền địa phương phải làm toàn diện từ Điều 83 đến Điều 89, giao chi tiết cho Ủy ban nhân dân tỉnh như một lãnh đạo toàn diện từ kinh tế nông nghiệp, công nghiệp, thương mại dịch vụ phân cấp ngân sách, cho nên trước Đảng, trước dân họ phải làm. Trong khi đó, không có cái gì thu nhập thì phải bán tài nguyên, bán đất, tìm mọi cách để tỉnh mới có thể hoàn thành nhiệm vụ tái cơ cấu, chuyển dịch cơ cấu. Đây là vấn đề xem lại chức năng có nên giao như thế không hay tính cách khác, đó cũng là vấn đề sâu xa để chúng ta tính xem, không thì áp lực của bất kỳ ai phải đưa về địa phương làm lãnh đạo đều phải làm việc như vậy. Chúng tôi ý thức được đây là vấn đề lớn, rất phức tạp, chúng tôi sẽ thực hiện theo kết luật của Quốc hội. Tôi xin cảm ơn Quốc hội.
Nguyễn Thị Kim Ngân - Phó chủ tịch Quốc hội
Xin cảm ơn Bộ trưởng Bùi Quang Vinh,
Kính thưa Quốc hội,
Phiên thảo luận ở Hội trường hôm nay đã có nhiều đại biểu đăng ký phát biểu, do thời gian có hạn nên chỉ có 50/52 đại biểu phát biểu tại Hội trường, nhìn chung, không khí thảo luận vẫn sôi nổi, thẳng thắn xây dựng như các phiên họp trước. Các đại biểu Quốc hội dành thời gian nghiên cứu sâu đề án, vì thế các ý kiến phát biểu rất có chất lượng, rất hay và có nhiều ý tưởng mới.
Đánh giá chung các ý kiến đều đánh giá cao về Chính phủ đã chỉ đạo xây dựng đề án một cách nghiêm túc, có trách nhiệm, đây là đề án mới, khó, phạm vi rộng, đòi hỏi phải có quá trình nghiên cứu, đánh giá đúng thực trạng nền kinh tế, phải nhận dạng rõ những yếu kém, dự báo xu hướng tình hình những biến động và sự tác động từ bên ngoài trong quá trình hội nhập kinh tế thế giới từ đó mới định hướng tái cơ cấu nền kinh tế trong nước.
Đề án cơ bản đã bám sát chủ trương đường lối kinh tế của Đảng trong Nghị quyết Đại hội XI trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước đến năm 2020 và nghị quyết Quốc hội về phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011-2015. Đề án đã khái quát thực trạng nền kinh tế và mô hình tăng trưởng của nước ta sau 25 năm đổi mới, có đi sâu phân tích từ năm 2000 đến nay, với những thành tựu cơ bản, nổi bật, những yếu kém nội tại và nguyên nhân chủ quan, khách quan của nó. Trên cơ sở đó các đại biểu thống nhất cao về sự cần thiết phải tiến hành tái cơ cấu nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng và phải lấy mục tiêu chính là hướng tới con người, con người là chủ thể xã hội, chủ thể kinh tế để hướng đến mục tiêu cao hơn, đó là dân giàu, nước mạnh. Đa số ý kiến tán thành những nội dung chính của đề án, cũng như một số ý kiến của Ủy ban Kinh tế. Tuy nhiên nhiều ý kiến đóng góp bổ sung với những phân tích rất sâu sắc, có cơ sở thực tiễn và có tính thuyết phục cao, điển hình những nội dung chính như sau:
Đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế có phạm vi rộng, có tính dài hạn, tổng thể, toàn diện, đồng bộ, vì thế cần phải thể hiện trong đề án này cơ cấu kinh tế theo ngành, theo lĩnh vực nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ và từng ngành cũng có cơ cấu trong nội bộ từng ngành. Hay trong từng ngành cũng có tái cơ cấu những sản phẩm mang tính chiến lược của từng ngành sản xuất, cơ cấu kinh tế vùng, miền và sự liên kết, gắn kết chặt chẽ của kinh tế vùng, miền. Cơ cấu kinh tế theo thành phần kinh tế, hay cơ cấu đầu tư cũng phải tính đầu tư công, khu vực công, khu vực tư và đầu tư toàn xã hội, cơ cấu lao động gắn với sự chuyển dịch lao động, cơ cấu các nguồn vốn gắn với sự phân bổ lại nguồn lực. Trong tổng thể đó cần nhấn mạnh nội dung các trọng tâm trước mắt, đó là tái cơ cấu thị trường tài chính mà trọng tâm là hệ thống ngân hàng thương mại, tái cơ cấu đầu tư, trọng tâm là đầu tư công, tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước mà trọng tâm là các tập đoàn và tổng công ty Nhà nước.
Với bước đi phù hợp, tạo tiền đề cho tái cơ cấu tổng thể nền kinh tế. Khi chọn 3 trọng tâm như trên thì không có nghĩa là bỏ quên những nội dung khác, những vấn đề khác trong Đề án tái cơ cấu tổng thể nền kinh tế.
Đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế phải gắn với 3 đột phá là hoàn thiện thể chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển hệ thống hạ tầng trọng yếu của đất nước.
Đề án đi sâu vào nội dung kinh tế nhưng không thể không đề cập đến những vấn đề liên quan mật thiết, chịu sự tác động của quá trình tái cơ cấu kinh tế đó là những vấn đề tác động đến an sinh xã hội, đến môi trường và cũng phải tính đến yếu tố khoa học công nghệ trong quá trình tái cơ cấu kinh tế, đảm bảo mục tiêu an ninh quốc phòng, an ninh, hội nhập kinh tế thế giới và đối ngoại
Chính phủ cần chỉ đạo các đề án thành phần, nội dung cụ thể có tính khả thi cao để thực hiện các nội dung trọng tâm của đề án tổng thể. Cần đánh giá tác động của đề án tái cơ cấu kinh tế đối với chính sách tài khóa, đánh giá, phân tích tiêu chí để thực hiện tái cơ cấu kinh tế cả chi phí của Nhà nước, của doanh nghiệp, của xã hội.
Về các giải pháp thì hệ thống giải pháp phải đồng bộ, khả thi, có lộ trình, bước đi hợp lý, tuân theo quy luật thị trường, tránh đột biến, gây đổ vỡ hoặc quay lại tình trạng bao cấp.
Cần xây dựng hệ thống tiêu chí cảnh báo rủi ro để giám sát và đánh giá quá trình thực hiện tái cơ cấu.
Có nhiều ý kiến với nội dung rất phong phú khác, Đoàn thư ký kỳ họp sẽ tổng hợp. Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ chỉ đạo tổng hợp đầy đủ ý kiến của đại biểu Quốc hội, kết luận mang tính định hướng giao cho Chính phủ nghiên cứu tiếp thu, hoàn thiện, nâng cao chất lượng đề án và tổ chức thực hiện.
Do chúng ta đã có Nghị quyết về phát triển kinh tế xã hội năm 2012 có nói về nội dung lớn trong đề án này nên Quốc hội sẽ không ra nghị quyết riêng. Trong kỳ họp này sẽ có kết luận về Đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế để Chính phủ hoàn thiện, phê duyệt và triển khai thực hiện.
Hàng năm Chính phủ sẽ báo cáo trước Quốc hội cùng với việc báo cáo việc thực hiện kế hoạch kinh tế - xã hội hàng năm.
Phiên họp ngày hôm nay đến đây là kết thúc. Xin cám ơn Quốc hội.
(Quốc hội nghỉ)