Gần đây Trung Quốc tăng cường mua trái phiếu chính phủ Nhật trong khi nợ công của Nhật Bản đang ở mức cao kỷ lục. Tỷ lệ nợ công/GDP của Nhật Bản hiện đang cao nhất trong khu vực các nước công nghiệp phát triển.
Ngày 09/8/2010, Bộ Tài chính Nhật Bản cho biết, từ tháng 1 đến tháng 6/2010, Trung Quốc liên tục mua trái phiếu chính phủ Nhật. Trong tháng 06/2010, Trung Quốc mua 456,4 tỷ Yên (tương đương quãng 5,3 tỷ USD). Tính chung, trong 6 tháng đầu năm 2010, Trung quốc đã mua 1.700 tỷ Yên trái phiếu chính phủ Nhật, tính theo tỷ giá hiện tại con số trên là gần bằng 20 tỷ USD. Hiện nay, có nhiều ý kiến khác nhau về việc Trung quốc tăng mua trái phiếu chính phủ Nhật.
Theo một quan chức Cục quản lý ngoại hối Trung quốc cho biết: Trung Quốc rất quan tâm đến tính an toàn, thanh khoản và sinh lời của nguồn ngoại hối dự trữ, do đó cần phải căn cứ vào tình hình diễn biến trên thị trường ngoại hối quốc tế và nhu cầu thực tế của Trung Quốc về dự trữ ngoại hối để thực hiện điều chỉnh các loại tài sản dự trữ của mình. Việc Trung Quốc tăng mua dự trữ ngoại hối bằng đồng Yên là thực hiện chính sách đa dạng hóa các loại ngoại tệ dự trữ.
Theo các chuyên gia kinh tế, việc Trung Quốc tăng mua trái phiếu chính phủ Nhật trong thời gian gần đây có thể do nhiều nguyên nhân. Tuy nhiên, nếu cho rằng Trung Quốc tăng mua trái phiếu chính phủ Nhật nhằm thực hiện các nguyên tắc đảm bảo tính an toàn, thanh khoản và sinh lời đối với số ngoại hối dự trữ là chưa thuyết phục. Số liệu mới nhất của IMF về tình hình nợ công của Nhật Bản đã lên tới mức 229% GDP, cao hơn cả Hy Lạp trước khi bị khủng hoảng nợ công ( 113% GDP ). Theo dự báo của Bộ Tài chính Nhật Bản, nợ chính phủ có thể lên tới 973.000 tỷ Yên vào cuối năm tài khóa hiện tại. Khả năng sinh lời của việc mua trái phiếu chính phủ Mỹ và trái phiếu chính phủ Nhật cũng có sự khác biệt. Lãi suất trái phiếu chính phủ Nhật thấp hơn nhiều so với lãi suất trái phiếu chính phủ Mỹ. Hiện nay lãi suất dài hạn 10 năm đối với trái phiếu chính phủ Mỹ là trên 3%, đối với trái phiếu chính phủ Nhật cùng kỳ hạn là trên dưới 1,1%. Mặt khác, tính thanh khoản của thị trường trái phiếu chính phủ Nhật thấp hơn nhiều so với Mỹ.
Một trong các nguyên nhân Trung Quốc tăng mua trái phiếu chính phủ Nhật có thể liên quan đến vấn đề tỷ giá và cán cân thương mại. Nhật Bản và Trung Quốc có điểm giống nhau là nền kinh tế phát triển dựa vào xuất khẩu, nếu Trung Quốc tăng dự trữ ngoại hối bằng đồng Yên, điều này có thể tác động và làm cho đồng Yên lên giá, ở mức độ nhất định việc đồng Yên lên giá sẽ làm suy yếu khả năng cạnh tranh của hàng hóa Nhật Bản, do đó Trung Quốc có điều kiện thuận lợi hơn để củng cố thêm vị trí là nước xuất siêu thương mại lớn trên thế giới. Đối với vấn đề tỷ lệ nợ công/GDP của Nhật bản cao chưa từng thấy, theo đánh giá của Trung Quốc là không đáng lo ngại vì trên 90% nợ công được bán trong nước, số nợ công do nước ngoài nắm giữ chỉ chiếm tỷ lệ rất thấp (4,6%).
Thực tế cho thấy gần đây đồng Yên liên tục lên giá so với các loại ngoại tệ khác.
Từ đầu năm 2010 đến nay đồng Yên đã lên giá 6,5% so với USD. Trong 3 năm qua tính từ tháng 8/2007 đến tháng 8/2010 đồng Yên đã lên giá 30% so với USD, ngày 14/08/2010 một USD chỉ còn tương đương 86,2 Yên.
Từ tháng 5 năm 2010 đến nay đồng Yên lên giá 10,5% so với đồng nhân dân tệ, ngày 17/08/2010, tỷ giá đồng Yên đang ở mức 100 Yên tương đương 8,015 NDT.
Đồng Yên cũng lên giá mạnh với đồng Việt Nam , tỷ giá VND so với Yên những năm trước đây không quá 180 VND/Yên, ngày 18/08/2010 lên đến 227 VND/Yên.
Việc đồng Yên Nhật lên giá mạnh và liên tục trong thời gian qua có thể có tác động lớn đối với Việt Nam, do Nhật Bản là đối tác hàng đầu của Việt Nam về FDI, ODA, vay nợ, cán cân thương mại và du lich. Do vậy, các cơ quan quản lý cần sớm nghiên cứu và đưa ra các giải pháp phù hợp có lợi cho sự phát triển ổn định của kinh tế Việt Nam .
Phí Đăng Minh