Tại phiên thảo luận tổ ngày 22/5/2018 của kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XIV, Đại biểu Y Khút Niê – Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Lắk có ý kiến liên quan đến cho vay tái canh cây cà phê như sau: “Hiện nay, việc cho vay tái canh cây cà phê trên địa bàn tỉnh triển khai chậm, người dân tiếp cận rất ít, mới đạt 20% – 30%. Nguyên nhân của tình trạng này là do: Thứ nhất, các vườn cà phê tái canh ở trong diện quy hoạch; Thứ hai, ngân hàng giải ngân theo tiến độ nên người dân không mặn mà. Đề nghị các Bộ, ngành liên quan nghiên cứu giải ngân 1 lần để tạo thuận tiện cho người dân”.
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trả lời như sau:
Chương trình cho vay tái canh cà phê tại 5 tỉnh Tây Nguyên được thực hiện trên cơ sở quy hoạch diện tích cà phê cần tái canh giai đoạn 2014-2020 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (trong đó diện tích cần tái canh tại Đắk Lắk theo quy hoạch là 29.600 ha). Tổ chức, cá nhân thực hiện tái canh cà phê được hưởng một số chính sách như: thời gian cho vay có thể lên đến 8 năm, ân hạn trả gốc và lãi từ 2-4 năm (tùy theo phương pháp tái canh); lãi suất cho vay trong thời gian ân hạn là 6,5%/năm, lãi suất sau thời gian ân hạn là 9%/năm, thấp hơn lãi suất cho vay thông thường từ 1-2,5%/năm.
Đây là chính sách hỗ trợ của Nhà nước đối với tổ chức, cá nhân tái canh cà phê nên việc cho vay cần đảm bảo đúng đối tượng và quy định của các Bộ, ngành, cụ thể:
(i) Cá nhân, hộ gia đình vay vốn tái canh theo chương trình phải nằm trong danh sách các hộ dân có diện tích cà phê cải tạo hàng năm được Ủy ban nhân dân xã phê duyệt.
(ii) Theo quy trình kỹ thuật tái canh do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy định thì việc tái canh cà phê phải thực hiện tuần tự qua các khâu: nhổ bỏ cây cũ, để không đất từ 1-2 năm rồi mới trồng mới... Theo đó, việc giải ngân cho vay cũng thực hiện theo tiến độ tái canh vì nếu giải ngân vốn vay ngay 01 lần có thể sẽ dẫn đến tình trạng người dân sử dụng tiền vay vào mục đích khác và các tổ chức tín dụng cũng không chứng minh được vốn vay giải ngân sử dụng đúng mục đích.
Tuy nhiên, trong thực tế, việc tái canh đồng loạt theo quy hoạch khiến người dân không có thu nhập nên các hộ dân thường chỉ nhổ bỏ cây già cỗi sâu bệnh để trồng lại, dẫn đến không đủ điều kiện vay theo chương trình.
Tại Đắk Lắk, thời gian qua để tái canh cà phê người dân đã vay vốn theo quy định tại Nghị định 55/2015/NĐ-CP ngày 09/6/2015 về chính sách tín dụng đối với lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, với nhiều ưu đãi như: lãi suất ưu đãi (hiện nay lãi suất ngắn hạn đối với lĩnh vực nông nghiệp tối đa là 6,5%/năm), được giảm 0,2% lãi suất khi mua bảo hiểm nông nghiệp, được hưởng cơ chế vay không có tài sản bảo đảm, cơ chế xử lý nợ khi xảy ra rủi ro do nguyên nhân khách quan, bất khả kháng... Tính đến cuối năm 2017, dư nợ vay theo Nghị định 55/2015/NĐ-CP để tái canh cà phê trên địa bàn Đăk Lăk đạt 230,17 tỷ đồng (5 tỉnh Tây Nguyên đạt khoảng 1.910 tỷ đồng), trong khi dư nợ cho vay tái canh theo chương trình của Chính phủ chỉ đạt 91,33 tỷ đồng (5 tỉnh Tây Nguyên đạt khoảng 674 tỷ đồng); diện tích đã tái canh cà phê giai đoạn 2011-2016 đạt 19.125ha (đạt 65% diện tích cà phê cần tái canh theo quy hoạch của tỉnh).
Để khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong cho vay tái canh cây cà phê, trong đó có vấn đề cử tri Đắk Lắk và Đại biểu Y Khút Niê đã nêu, trên cơ sở ý kiến của các Bộ, ngành và 5 tỉnh Tây Nguyên, Chính phủ đã có chỉ đạo chuyển chương trình cho vay tái canh cà phê tại các tỉnh Tây Nguyên sang cho vay theo Nghị định 55/2015/NĐ-CP ngày 09/6/2015 của Chính phủ. Theo đó, khi người dân có nhu cầu vốn để trồng, chăm sóc, chế biến và tiêu thụ cà phê sẽ được các TCTD đáp ứng kịp thời. Hiện nay, Ngân hàng Nhà nước đang phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và các tỉnh Tây Nguyên hướng dẫn các tổ chức tín dụng triển khai theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.
Trên đây là ý kiến trả lời của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về nội dung kiến nghị của Đại biểu Quốc hội Y Khút Niê. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trân trọng cảm ơn và rất mong tiếp tục nhận được sự quan tâm, ủng hộ của Đại biểu đối với hoạt động ngân hàng./.